Τετάρτη, 20 Μαΐου 2015

ΟΧΙ ΣΤΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΩΡΩΝ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ:

Ένας τρόπος για να προσεγγισθεί η πραγματικότητα και να ξυπνήσει στο παιδί η σπίθα που το κάνει να σκέφτεται, να συγκινείται και να συναισθάνεται είναι η ανάγνωση της λογοτεχνίας.
«Ένα χειμωνιάτικο πρωινό, σε κάποιο χωριό της Μακεδονίας δυο άντρες σηκώθηκαν και βγήκαν για κυνήγι. Αλλά αντί να χαθούν στο δάσος, χώθηκαν σε καφενείο του πρώτου χωριού που συνάντησαν. Τότε, ο ένας -κρακ, κρακ- οπλίζει την καραμπίνα του και τη στρέφει στους θαμώνες. «Κλείστε την τηλεόραση. Μη κουνηθεί κανένας, γιατί του την άναψα». Νεκρική σιγή και τρόμος από τους πρωινούς ληστές. Ο απειλητικός άντρας στράφηκε στο συνεργό του: «ΔιάβασεΟ άλλος, στο αριστερό κρατούσε την καραμπίνα και στο δεξί ένα κόκκινο τετράδιο. Ο αγριεμένος σημάδευε κεφάλια. Ο άλλος άνοιξε το τετράδιο και άρχισε να διαβάζει ποίησηΡεμπώ, Τρακλ, Τσέλαν, Σαχτούρη, Εμπειρίκο, Ρίτσο, ΜανσούρΣτο τέλος διάβασε και ηδονικόν ΚαβάφηΜισή ώρα σημάδευαν οι καραμπίνες τούς ανυποψίαστους χωρικούς. Κανείς τους δεν τόλμησε να χαμογελάσει. Μισή ώρα τούς πυροβολούσαν με ποίησηΌταν τελείωσε η ανάγνωση, πήδηξαν στο τζιπ και χάθηκαν στην ομίχλη. Το περιστατικό είναι αληθές. Κάπως έτσι πρέπει νακούγεται η αληθινή ποίηση: σαν απειλή, σαν πυροβολισμός στην ήσυχη ζωή, σα να χάνονται τα όρια ανάμεσα στο γελοίο και τη ματαιότητα της ποιητικής πράξης. Οι ποιητές να εξαφανίζονται στην ομίχλη και πίσω τους ναφήνουν στίχους απειλητικούς σαν σφαίρες».
A. Σταυράτης, Ο κύκλος του φεγγαριού και άλλα διηγήματα 

Ανάρτηση
αφιερωμένη στους υπεύθυνους του Υπουργείου Παιδείας που μείωσαν τις ώρες της Λογοτεχνίας στα σχολεία.


Φωτο. T. Ingberg 

Διαβάσαμε αυτές τις ημέρες ότι καταργήθηκε μία ώρα από το μάθημα της λογοτεχνίας και δόθηκε στο μάθημα της κοινωνιολογίας. 
Πρώτα-πρώτα θέλουμε να επισημάνουμε την προχειρότητα με την οποία η εκάστοτε κυβέρνηση αντιμετωπίζει τα προβλήματα της παιδείας. Η τακτική του ράβε-ξήλωνε είναι μόνιμο χαρακτηριστικό όλων των πολιτικών παρατάξεων. Έτσι το συνηθισμένο έργο είναι οι δεξιές κυβερνήσεις να προσθέτουν ώρες στα μαθήματα οικονομίας και οι αριστερές κυβερνήσεις στο μάθημα της κοινωνιολογίας. 
Θεωρούμε ότι μαθήματα και γνώσεις γύρω από τη φιλοσοφία, την ψυχολογία, την κοινωνιολογία, τις οικονομικές επιστήμες πρέπει να παρέχονται στα παιδιά από την πρώτη κιόλας τάξη του Δημοτικού με τρόπο απλό, κατανοητό και πρακτικό, έτσι ώστε το παιδί να παίρνει από το σχολείο εφόδια που του χρειάζονται καθημερινά για να καταλάβει τον κόσμο και τον εαυτό του, να γνωρίσει πώς λειτουργεί η κοινωνία, πώς πραγματοποιούνται οι ανθρώπινες σχέσεις και σιγά σιγά να αγγίξει και τα ακραία όρια της ύπαρξής του.
Σε όλα τα παραπάνω, ένας τρόπος για να προσεγγισθεί η πραγματικότητα και να ξυπνήσει στο παιδί η σπίθα που το κάνει να σκέφτεται, να αναζητά, να συγκινείται, είναι η ανάγνωση της λογοτεχνίας. Κανένας πολιτικός δεν καταλαβαίνει την αξία της παιδείας και γι' αυτό και δεν καταλαβαίνει και τι σημασία έχει η λογοτεχνία, όπως εξάλλου και οι άλλες τέχνες (μουσική, ζωγραφική κτλ), στο άνθισμα της ανθρώπινης προσωπικότητας. Δυστυχώς δεν το καταλαβαίνουν και οι γονείς. Και γι' αυτό, δυστυχώς, τρέχουν τα παιδιά μας στη Γ' Λυκείου να παπαγαλίσουν μερικά προκάτ κατασκευασμένα κείμενα, για να γράψουν ένα κείμενο στο μάθημα των νέων ελληνικών και να εξασφαλίσουν ένα βαθμό εισαγωγής.
Αυτός που κατήργησε τη μία ώρα της λογοτεχνίας δεν καταλαβαίνει πραγματικά τι κάνει. Δεν είμαστε εναντίον της προσθήκης μιας ώρας στο μάθημα της κοινωνιολογίας, αλλά αυτή η ώρα θα έπρεπε να βρεθεί από κάπου αλλού.
Αυτό όμως για το οποίο είμαστε κατηγορηματικά αντίθετοι είναι η τσαπατσουλιά με την οποία αντιμετωπίζονται τα θέματα της παιδείας. Έρχεται μια κυβέρνηση στο μέσο της σχολικής χρονιάς, καταργεί μαθήματα, καταργεί τρόπο μελέτης, υπάρχοντα προγράμματα και δουλειά που έχει γίνει για σύνταξη αναλυτικών προγραμμάτων, χωρίς κανένα σεβασμό, χωρίς πραγματικό ενδιαφέρον για τις ανάγκες του τόπου.
Πιστεύουμε ότι τα θέματα παιδείας δεν μπορεί να είναι μια μπάλα στα πόδια του κάθε υπουργού παιδείας ή της κάθε κυβέρνησης. Είναι απαραίτητο να υπάρχει μια διακομματική πολιτική, η οποία να εφαρμόζεται με μακροπρόθεσμους στόχους. Είναι απαραίτητο ο σχεδιασμός και οι αλλαγές να γίνονται σε φυσιολογικά χρονικά περιθώρια. Το περσινό Υπουργείο Παιδείας επέτρεψε να συγγραφούν σχολικά βιβλία με διαγωνισμό που προκηρύχθηκε στα μέσα Μαΐου και είχε καταληκτική ημερομηνία παράδοσης τα μέσα Ιουλίου του ιδίου έτους. Αυτό είναι κάτι για το οποίο πρέπει να ντρέπεται η ελληνική πολιτεία.
Και κάτι άλλο. Ας φροντίσουν κάποια στιγμή οι πολιτικοί που ασχολούνται με την παιδεία να επισκεφθούν τα ξένα σχολεία. Ας έρθουν έστω και μία φορά στην έκθεση βιβλίου της Φρανκφούρτης να δουν με τα μάτια τους τι σημαίνει σχολικό βιβλίο, με ποιες διαδικασίες εκδίδεται, με ποια ελευθερία επιλογής από τα σχολεία και τους εκπαιδευτικούς λειτουργεί.
Και κάτι ακόμη σημαντικό. Όλοι οι υπουργοί παιδείας και όλες οι κυβερνήσεις, όταν αναλαμβάνουν το έργο τους, νομίζουν ότι το πρώτο και τελευταίο τους καθήκον είναι ν΄ αλλάζουν το σύστημα εισαγωγής των μαθητών στα πανεπιστήμια. Αυτό είναι ένα δείγμα της πολιτικής που ενδιαφέρεται μόνο για την ψηφοθηρία. Τα θέματα της παιδείας, όπως ίσως όλα τα θέματα, είναι γενικότερα κοινωνικά θέματα. Όταν ενδιαφερθούμε όλοι οι Έλληνες πραγματικά για τη μόρφωση και την αγωγή των παιδιών μας, όταν διώξουμε τον κομματισμό και την πολιτικολογία από τα σχολεία, όταν δώσουμε στους εκπαιδευτικούς μας την αξία που πρέπει να έχουν, τότε πια θ' αρχίσει μια πραγματική μεταρρύθμιση για την παιδεία. [ΠΗΓΗ: BOOKPRESS]


 (και με επίκληση στην αυθεντία): ΠΩΣ Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΒΟΗΘΑ ΤΗ ΨΥΧΙΚΗ ΜΑΣ ΥΓΕΙΑ
Άραγε τι μας ωθεί να διαβάζουμε λογοτεχνία ; Τι απολαμβάνουμε; Ποια είναι η φύση της ευχαρίστησης, για τον αναγνώστη;
Σε ένα μυθιστόρημα, είτε είναι ιστορικό, είτε ψυχολογικό, είτε κοινωνικό, το «εγώ» του αναγνώστη ταυτίζεται με τα «εγώ» των ηρώων του λογοτεχνήματος καθώς αυτά αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον και μεταξύ τους. Καθώς, δε, η ιστορία ξετυλίγεται η ιστορία και παρουσιάζονται οι ιδιαίτερες συνθήκες υπό τις οποίες προκύπτουν τα γεγονότα, τα κοινωνικά πρότυπα που ακολουθούνται, οι νόρμες και τα συναισθήματα των χαρακτήρων, ο αναγνώστης διακινείται συγκινησιακά και παίρνει θέση στην ιστορία.
Ένα λογοτεχνικό κείμενο, συνεπώς, βιώνεται καθώς η ανάγνωση απαιτεί την ενεργή νοητική συμμετοχή του αναγνώστη και τη δημιουργική σκέψη του. Για την ανάγνωση ενός κειμένου, επίσης, απαιτείται η συγκέντρωση του νου, η εστίαση της προσοχής και πάνω από όλα η ικανότητα στοχασμού και αυτοπαρατήρησης του αναγνώστη.
Μελέτες, εν τω μεταξύ δείχνουν ότι όσο πιο υψηλή η γλώσσα έκφρασης κι όσο πιο δύσκολες συντακτικά είναι οι προτάσεις, τόσο περισσότερο ενεργοποιούνται τα εγκεφαλικά κέντρα του αναγνώστη, καθώς αυτός τείνει να κατανοήσει και να ανταποκριθεί στα βαθύτερα νοήματα που οι προτάσεις του κειμένου μεταφέρουν.
Ιδιαίτερη προσοχή φαίνεται να απαιτείται στην ανάγνωση έργων ποίησης, που αφ’ ενός τονώνουν σημαντικά τη δραστηριότητα στο δεξί ημισφαίριο του εγκεφάλου, το οποίο, μεταξύ άλλων, σχετίζεται με την κατανόηση μεταφορικών εννοιών, τη συναισθηματική φόρτιση και μελωδία λόγου και αφ’ ετέρου τονώνουν την ενδοσκόπηση, καθώς ο αναγνώστης προσπαθεί να αντιληφθεί και αναλύσει συμβολισμούς κι αφηρημένες έννοιες. Η ποιοτική λογοτεχνία και ποίηση, συνεπώς, είναι μέσα ουσιαστικής γνωστικής και συναισθηματικής εμπειρίας, που συμβάλλουν στην ενίσχυση των μηχανισμών ανάπτυξης της προσωπικότητας του αναγνώστη.
Η ευεργετική δύναμη της ποιοτικής λογοτεχνίας, συνίσταται και στη δημιουργία νέων σκέψεων και νοητικών σχημάτων πολλαπλασιάζοντας τις νέες συνδέσεις των νευρώνων του εγκεφάλου, αυξάνοντας τη δημιουργικότητα, την αναπαράσταση και την προβολή στο μέλλον.
Αυτό συμβαίνει γιατί με την ανάπτυξη νέων νοητικών και συναισθηματικών ικανοτήτων, ο αναγνώστης διευκολύνεται στην ανάπτυξη υγιέστερων διαπροσωπικών σχέσεων κι ως εκ τούτου στηρίζουν την εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας.
Ως αναγνώστες, ανάμεσα στις γραμμές ενός λογοτεχνικού κειμένου ή ενός ποιήματος, ανακαλύπτουμε δικές μας κρυμμένες πτυχές, σκέψεις, συναισθήματα, ενώ η προσεκτική ανάγνωση μας πληροφορεί για την οπτική γωνία κάποιου άλλου προσώπου μέσα στην ιστορία. Μέσα από ένα κείμενο, μας επιτρέπεται να αναγνωρίσουμε το καλό και το κακό, να αναλογιστούμε τις συνέπειες των πράξεων των ηρώων, εάν και πως θα μπορούσαν να εξελιχθούν τα γεγονότα, σε ποια βάση αξιών εκτυλίσσεται η ιστορία, ποιες συνθήκες βοηθούν ή εμποδίζουν την έκφραση και την αυτοπραγμάτωση των ηρώων.
Ορισμένες λογοτεχνικές περιγραφές, μάλιστα, μας δίνουν την εντύπωση πως ο συγγραφέας γνωρίζει καλύτερα τον εαυτό μας, από ότι τον γνωρίζουμε εμείς οι ίδιοι, καθώς οι συγγραφείς βρίσκουν τις κατάλληλες λέξεις για να περιγράψουν εσωτερικές συγκρούσεις, δυσκολίες, χαρές και άλλες ιδιαίτερες εμπειρίες της ανθρώπινης ζωής. Οι ποιοτικοί συγγραφείς, έχουν την ικανότητα να μας βοηθούν σε ένα ταξίδι στον εσωτερικό μας εαυτό, αλλά και τη δύναμη να τοποθετούν, γνωστά σε εμάς, χαρακτηριολογικά στοιχεία, σε κοινωνικές κι ιστορικές συνθήκες που μας βοηθούν στην κατανόηση και την επεξεργασία της δικής μας πραγματικότητας.
Η λογοτεχνία για εμάς είναι ένα «ψυχολογικό ενδιάμεσο», καθώς είναι ένα δημιούργημα που μας επιτρέπει να συμμετέχουμε σε μία ανθρώπινη ιστορία, μας βοηθά στην ανάγνωση και την εξέταση των συνθηκών που διαδραματίζονται τα γεγονότα, αλλά και να συγκινηθούμε έχοντας συνειδητή επίγνωση πόσο κοινές είναι οι ανθρώπινες επιθυμίες, έννοιες κι αγωνίες.
Μέσα από την ανάγνωση βιώνουμε μία ασφαλή ψυχική ένταση, την οποία μπορούμε να απολαύσουμε και να εκφορτίσουμε μέσω της συνέχειας της ιστορίας. Ανάλογα, δε, με τη δεκτικότητα μας και ακολουθώντας τη δομή του δημιουργήματος, ανακαλύπτουμε τα προσωπικά νοήματα και μοτίβα που διακινούν τα νήματα της δικής μας ζωής.
Εάν δε, αποφασίσουμε να εντρυφήσουμε περισσότερο, η λογοτεχνία, μπορεί να γίνει το μέσο μελέτης, νοηματοδότησης κι επεξεργασίας του εσωτερικού μας κόσμου και πως αυτός αλληλεπιδρά με τον εξωτερικό, κοινωνικό χώρο.
Κάπως έτσι, οι ήρωες μπορεί να μας τροφοδοτίσουν κοινωνικά, συναισθηματικά, αλλά και να γίνουν μάρτυρες της δικής μας απόφασης για αλλαγή κι αυτοπραγμάτωση!


 [ΠΗΓΗ: Χαρίκλεια Μανουσάκη, Επιστημονική Συνεργάτης σε Θέματα Ψυχικής Υγείας κι Επικοινωνίας – αναρτήθηκε στον ιστότοπο ΑΝΤΙΚΛΕΙΔΙ: http://antikleidi.com/