Παρασκευή, 22 Μαΐου 2015

ΕΜΕΙΣ, ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ και οι ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ:

Πανελλαδικές εξετάσεις, μάθημα πρώτον, Νεοελληνική Γλώσσα: «Σε ομιλία που θα εκφωνήσετε σε ημερίδα του Δήμου σας, με θέμα «Προστασία και αξιοποίηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς», να εκθέσετε τις απόψεις σας (500-600 λέξεις) σχετικά με: α) τους λόγους για τους οποίους πρέπει...». Τίποτε πιο εύκολο. Και τίποτε δυσκολότερο. Σε άλλους μαθητές οι 500-600 λέξεις θα φάνηκαν ελάχιστες, σε άλλους βουνό. Και κάποιοι ίσως ενοχλήθηκαν από το «πρέπει», που, ρητό ή άρρητο, σημαδεύει πάντα το θέμα που δίνεται στο μάθημα που κάποτε αποκαλούσαμε Έκθεση, προκαταβάλλοντας και το πλαίσιο της μαθητικής απάντησης: «πρέπει», άρα δεοντολογήματα, άρα άψυχη ρητορική, συνήθως παπαγαλιστί αντλημένη από φροντιστηριακούς μπούσουλες.



Όσα παιδιά έτυχε να επισκεφθούν –έστω μία φορά– αρχαίο θέατρο, μόνα τους ή με τη συνοδεία δασκάλων και γονιών, για να δουν απλώς τον χώρο ή για να παρακολουθήσουν παράσταση αρχαίου δράματος, είχαν υπέρ τους την αυτοψία και το συναίσθημα αυθεντικό οδηγό: και μόνο η εξαιρετική θέση όλων των θεάτρων αρκεί για να αναστήσει μπροστά σου, ζευγάρι αχώριστο, την ομορφιά και τη δημοκρατία, ναός της οποίας ήταν το θέατρο. Όσοι μαθητές όμως, για χίλιους μύριους λόγους, δεν επισκέφθηκαν ποτέ την Επίδαυρο ή το αρχαίο θέατρο που υπάρχει αιώνες τώρα, είκοσι χιλιόμετρα από το χωριό τους, ρημαγμένο από την αδιαφορία ή την αγνωσία, και μόλις τελευταία απέσπασε ένα κομματάκι ενδιαφέροντος, θα βρέθηκαν στην ανάγκη να επινοήσουν συγκίνηση πρώτα κι ύστερα άποψη.

Στο εξεταστικό θέμα «Εμείς και οι αρχαίοι χώροι θέασης και ακρόασης», βασισμένο σε ομότιτλο κείμενο του αρχαιολόγου Β. Λαμπρινουδάκη, υπόκειται το πολύ πιο βασανιστικό «Εμείς και οι Αρχαίοι» –γενικώς. Εμείς, ως πολιτεία και κοινωνία, απέναντι σε μια κληρονομιά που συχνά-πυκνά μάς λυγίζει με το μέγα βάρος της. Πότε; Όταν την επικαλούμαστε σαν άλλοθι ή σαν τεκμήριο φυλετικής υπεροχής, χωρίς καλά-καλά να τη γνωρίζουμε, απλώς και μόνο επειδή αυτή είναι η ρουτίνα του νεοελληνικού κράτους. Ή όταν πιστεύουμε πως είμαστε οι μοναδικοί δικαιούχοι της, μειώνοντας έτσι απελπιστικά τον οικουμενικό της χαρακτήρα και κλείνοντας τα μάτια μπροστά σε όσα πολύτιμα μάθαμε και μαθαίνουμε από τους ξένους για τους Αρχαίους. Ή όταν ασπαζόμαστε το δόγμα ότι το χρέος της ανθρωπότητας απέναντι στους αρχαίους Έλληνες είναι τόσο μεγάλο, ώστε να της επιβάλει να ιδρύσει μυριάδες πρυτανεία, για να σιτίζει εμάς τους νέους Έλληνες.


Μακάρι τα παιδιά να απάντησαν με κριτική ευθύτητα στο θέμα τους, δίχως να προσφύγουν στις ετοιματζίδικες απαντήσεις του «εθνικά ορθού» ή του «μαθητικά δέοντος». Μακάρι να έγραψαν αυτό που όντως πιστεύουν και όχι αυτό που «πρέπει» να πιστεύουν ή θα θέλαμε εμείς να πιστεύουν. Και μακάρι, βέβαια, να πέσουν σε βαθμολογητές αυτοκριτικά τίμιους, που, όσο θα αξιολογούν το γραπτό, θα αναλογίζονται πώς έχουν απαντήσει αυτοί στο ίδιο θέμα. Δηλαδή, ποια θολή, εξιδανικευμένη ή και κίβδηλη εικόνα για την ταυτότητά μας και τη σχέση της με τους Αρχαίους έχουμε παραδώσει οι παλαιότεροι στους νέους [ΠΗΓΗ: Παντελής Μπουκάλας, εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ]

ΕΜΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΧΩΡΟΙ ΘΕΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΚΡΟΑΣΗΣ (με αφορμή το θέμα έκθεσης  στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας, ρητορικά ερωτήματα για την πραγματική σχέση των μνημείων με την αποτελεσματικών αντίστοιχων στόχων του εκπαιδευτικού προγράμματος:
Πόσα αρχαία θέατρα λειτουργούν στην Ελλάδα; Τι κονδύλια έχουν διαθέσει οι εκάστοτε Υπουργοί Πολιτισμού για την εμφύσηση ζωής σ’ αυτά; Πόσα είναι όλα τα θέατρα; Πόσοι γονείς έχουν πάει τα βλαστάρια τους να παρακολουθήσουν μια θεατρική παράσταση στην Επίδαυρο; Γιατί μόνο αυτό λειτουργεί. Υπάρχουν αρχαία θέατρα σ’ όλη τη χώρα, στην καλύτερη μάλιστα τοποθεσία, με απίστευτη θέα και ενέργεια, παραιτημένα, ξεχασμένα, σκουριασμένα, παρ’ ότι σε τούτα δω τα μάρμαρα κακιά σκουριά δεν πιάνει. Πώς έχουν συνδεθεί τα ελληνόπουλα με τους αρχαίους χώρους θέασης και ακρόασης; Υπό ποια καθοδήγηση; Τι γνωρίζουν για τη δημοκρατικότητα των αρχαίων θεάτρων; Πότε οικειώθηκαν με την αύρα αυτών, ποιος τα  διαπαιδαγώγησε ώστε να συνομιλήσουν με τη ομορφιά των ερειπιώνων τους, με το πάλλευκον του χρόνου, με τον αναλλοίωτο θυμό τους;
Πολύ φοβούμαι ότι οι μαθητές αγνοούν τι σημαίνει αρχαίο θέατρο, όπως και πολλοί ενήλικες βεβαίως, όπως και πολλοί πολιτικοί. Απορώ γιατί το θέμα χαρακτηρίστηκε βατό… Πώς θα δικαιολογήσουν οι μαθητές το συμπλεκτικό σύνδεσμο του θέματος; Πώς θα καταλάβουν τι σημαίνει κερκίδα, στοά, χορός, σκηνή, ορχήστρα, κόθορνος, κοίλον προσκήνιο, παρασκήνιο, πάροδος, διάζωμα, εδώλιο; Τι ξέρουν για το Διόνυσο και για τη Δημοκρατία;

Ας μη γίνει λόγος για το τι είναι τραγωδία, τι κωμωδία, το σατυρικό δράμα. Τι συνέβαινε στα αρχαία θέατρα; Πώς παρουσιάζονταν ο πόλεμος και η ειρήνη, η δικαιοσύνη, η φιλοπατρία, η φιλοξενία, ο ξένος, ο εχθρός, ο τύραννος; Ποια ήταν η παιδαγωγική του, η ψυχαγωγία του; Ήταν τα αρχαία θέατρα πηγή πολιτισμού; Απηχούσαν το πνεύμα κάποιου διαφωτισμού; Ο άνθρωπος ήταν ελεύθερος ή θρησκόληπτος και παθητικός; [απόσπασμα από το άρθρο ΕΜΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ του Γιώργου Σταματόπουλου στην Εφημερίδα των Συντακτών – 20-05-2015]