Δευτέρα, 7 Σεπτεμβρίου 2015

ΕΙΝΑΙ ΣΩΣΤΟ ΝΑ ΕΚΤΙΘΕΤΑΙ ΕΝΑ ΝΕΚΡΟ ΠΑΙΔΑΚΙ ΣΤΑ ΑΔΙΑΚΡΙΤΑ ΒΛΕΜΜΑΤΑ ΕΝΟΣ ΚΟΙΝΟΥ ΠΟΥ ΜΟΙΑΖΕΙ ΕΞΟΙΚΕΙΩΜΕΝΟ ΜΕ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΑΣ

Είδατε ποτέ νεκρό τον Πολυνείκη επί σκηνής; Όχι. Η τραγωδία της Αντιγόνης περιστρέφεται γύρω από ένα πτώμα το οποίο παραμένει προστατευμένο από τα αδιάκριτα βλέμματα. Είχαν άραγε οι αρχαίοι Έλληνες μεγαλύτερο σεβασμό, είχαν υψηλότερο δείκτη ηθικής, είχαν μεγαλύτερη ευαισθησία; Μάλλον όχι. Απλώς δεν είχαν λογαριασμό στο Facebook. Δεν είχαν μάθει να τα κοινοποιούν όλα. Δεν είχαν μάθει να μοιράζονται τη χαρά, την εικόνα του ωραίου γεύματος, τα κεράκια στην τούρτα, ούτε τη θλίψη, την εικόνα των προσφύγων, τους νεκρούς του πολέμου.   Στην εποχή της κοινοποίησης των πάντων ένα τρίχρονο αγόρι έγινε σύμβολο φυγής από τη Συρία, σύμβολο άδικης μοίρας. Ο Αϊλάν Κούρντι, με το κόκκινο μπλουζάκι και το μπλε παντελονάκι, έμοιαζε να κοιμάται μπρούμυτα στην άμμο, στην Αλικαρνασσό, όταν τον εντόπισε ο φωτογραφικός φακός. Αίφνης ο πλανήτης συγκλονίστηκε. Παιδιά πνίγονται στη Μεσόγειο, παιδιά που έρχονται από την εμπόλεμη ζώνη. Απότομη αφύπνιση. Σαν να μην είχε καταλάβει κανείς ότι τόσο καιρό πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν αληθινά παιδιά.. Κάπου εδώ τίθεται το ερώτημα: είναι σωστό να εκτίθεται ένα νεκρό παιδάκι στα αδιάκριτα βλέμματα αγνώστων; [η γνώμη της Λώρης Κέζα, όπως την παρουσιάζει στο άρθρο της Ο Αϊλάν με το κόκκινο μπλουζάκι – στη φωτογραφία το προσχέδιο για τη Σφαγή της Χίου του Ευγέρνιου Ντελακρουά].


Κάθε εβδομάδα δημοσιευόταν ανάλογη είδηση: τόσοι διασώθηκαν στο Αιγαίο, τόσοι πνίγηκαν, ανάμεσά τους τόσα παιδιά. Περισσότερα από 10.000 ανήλικα χάθηκαν στην προσπάθειά τους να έρθουν με τις οικογένειές τους στην Ευρώπη. Οι λέξεις μοιάζει να μη συγκινούν, μοιάζουν να μη μεταφέρουν επακριβώς την πληροφορία που περιέχουν. Η φωτογραφία του Αϊλάν ήταν αυτή που έβγαλε τον πλανήτη από έναν σχεδόν ηθελημένο λήθαργο.

Κάπου εδώ τίθεται το ερώτημα: είναι σωστό να εκτίθεται ένα νεκρό παιδάκι στα αδιάκριτα βλέμματα αγνώστων; Είναι σωστό να παρεμβαίνει εικαστικά στη φωτογραφία ένας σκιτσογράφος, ένας καλλιτέχνης, ένας απλός χρήστης του Διαδικτύου; Είδαμε το αγοράκι που κείται μπρούμυτα σε αγκαλιές αγγέλων, με μπαλονάκια, με συννεφάκια, με καρδούλες, με ρητά. Καθένας συνέβαλε με την αισθητική του στη διάδοση της εικόνας, στη διάδοση του συμβόλου.

Ο θάνατος του Αϊλάν υποχρέωσε ηγέτες να προβούν σε δηλώσεις, ανάγκασε φορείς να οργανωθούν και εκβίασε ένα δάκρυ από τους πάντες. Εν πρώτοις φαίνεται κακόγουστη η μετάδοση της εικόνας στα ηλεκτρονικά μέσα και στα social media. Αυτή είναι όμως η εποχή, αυτός είναι ο 21ος αιώνας που επιτρέπει την άμεση διάδοση της πληροφορίας, του ήχου, της εικόνας. Επιτρέπει τη διάχυση χωρίς διαμεσολαβητές. Δεν ξέρουμε τι θα είχε κάνει σήμερα ένας Ευγένιος Ντελακρουά αν ήθελε να απεικονίσει τη Σφαγή της Χίου ή τη Μάχη του Γκιαούρη με τον Χασάν. Μάλλον δεν θα του αρκούσε η τεχνική της ελαιογραφίας.

Σε αυτόν τον προβληματισμό δεν υπάρχει παράμετρος τέχνης. Μιλάμε για τη σχέση είδησης, απεικόνισης, διάδοσης. Μιλάμε για την οπτική απόδειξη των δεινών ενός πληθυσμού που μετακινείται επειδή ξεσπιτώθηκε. Χρειάστηκε να πνιγούν χιλιάδες άλλα παιδιά πριν συγκινήσει το νεκρό παιδάκι από το Κομπάνι της Συρίας. Μικρή σημασία έχει αν κάποιοι συγκινήθηκαν πραγματικά ή αν παρίσταναν τους συγκινημένους. Αυτή η μία φωτογραφία έχει ιστορική αξία για όσα προκάλεσε σε επίπεδο κινητοποίησης.

Να υπογραμμίσουμε κάτι. Αυτή η μία φωτογραφία. Μία. Αν γίνουν δύο, δέκα, πενήντα φωτογραφίες πνιγμένων παιδιών, η ευαισθησία θα πάει περίπατο. Θα συνηθίσουμε την εικόνα. Στην εκατοστή θα προσπεράσουμε, στη χιλιοστή θα φαίνεται φυσικό. Θα έχει γίνει κομμάτι της καθημερινότητας. Ο Αϊλάν Κούρντι, με το κόκκινο μπλουζάκι και το μπλε παντελονάκι, συντάραξε τον πλανήτη επειδή τον αιφνιδίασε. Η συνήθεια, η επανάληψη, η διάδοση πλήθους ίδιων εικόνων μόνο στην αναισθησία μπορούν να οδηγήσουν.


[ΠΗΓΗ: Ο Αϊλάν με το κόκκινο μπλουζάκι της Λώρης Κέζα στο ΒΗΜΑ της ΚΥΡΙΑΚΗΣ 6 Σεπτεμβρίου 2015]