Τρίτη, 31 Μαρτίου 2015

ΕΝΑ ΜΕΛΛΟΝ ΧΩΡΙΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ:

Είναι σήμερα δυνατό να πουλάς ένα νέο προϊόν σε εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους, χωρίς να χρειάζεσαι πολλούς -ακόμη και ελάχιστους- εργαζόμενους για να το παράγεις και να το διανέμεις. Στο απόγειό της, το 1988, η Kodak, μια εμβληματική εταιρεία φωτογραφικών προϊόντων είχε 145.000 υπαλλήλους. Το 2012 η εταιρεία χρεοκόπησε. Τον ίδιο χρόνο, το Instagram, ο νέος μεγιστάνας του φωτογραφικού τομέα, διέθετε μόλις 13 υπαλλήλους που μπορούσαν να εξυπηρετήσουν 30 εκατομμύρια πελάτες. Η αναλογία παραγωγών και καταναλωτών γίνεται ολοένα και μικρότερη. Όταν το Facebook αγόρασε πέρσι για 19 δισεκατομμύρια δολάρια την επιχείρηση που είχε εφεύρει την εφαρμογή αποστολής μηνυμάτων WhatsApp στην εταιρεία εργάζονταν 55 υπάλληλοι που εξυπηρετούσαν 450 εκατομμύρια καταναλωτές.


Ένας γνωστός μου που εργάζεται στο σπίτι του στο Τάκσον της Αριζόνα εφηύρε πρόσφατα μια συσκευή που ανιχνεύει διάφορα μικροσωματίδια στην ατμόσφαιρα. Έχει ήδη πουλήσει εκατοντάδες τέτοιες συσκευές σε πελάτες σε όλο τον κόσμο μέσω του Διαδικτύου. Είναι συσκευές που κατασκευάζει ο ίδιος στο γκαράζ του με ένα τρισδιάστατο πρίντερ. Μέχρι τώρα η επιχείρηση βασίζεται ολοκληρωτικά σε ένα άτομο -τον εαυτό του.
Οι νέες τεχνολογίες δεν αντικαθιστούν μόνο την εργασία αλλά και τη γνώση. Ο συνδυασμός προηγμένων ανιχνευτών, μέσων αναγνώρισης φωνής, τεχνητής νοημοσύνης, μεγάλων βάσεων δεδομένων και αλγορίθμων που εντοπίζουν συγκεκριμένα πρότυπα δημιουργεί έξυπνα ρομπότ τα οποία είναι ικανά να μαθαίνουν γρήγορα τόσο από τους ανθρώπους όσο και από τη μεταξύ τους αλληλεπίδραση.
Όποιος νομίζει ότι κάποιες θέσεις εργασίας εξαιρούνται από αυτές τις εξελίξεις μάλλον πλανάται. Οι τομείς της υγείας και της παιδείας βρίσκονται τα τελευταία χρόνια υπό συνεχή πίεση να περικόψουν δαπάνες. Και οι εξειδικευμένες μηχανές αναμένεται να καλύψουν τα κενά. Βρισκόμαστε στο μεταίχμιο ενός κύματος εφαρμογών για κινητά που σχετίζονται με την υγεία. Οι συσκευές αυτές μπορούν να μετρούν τα πάντα, από τη χοληστερίνη μέχρι την πίεση, και συνοδεύονται από διαγνωστικό λογισμικό που δίνει τις απαραίτητες συμβουλές για την αντιμετώπιση τυχόν προβλημάτων.
Τα επόμενα χρόνια οι εφαρμογές αυτές θα εκτελούν πολλές από τις εργασίες που σήμερα εκτελούνται από εργαζόμενους στην υγεία, όπως γιατροί, νοσηλευτές και τεχνικοί. Αρκεί κανείς να σκεφτεί τους υπέρηχους, τις ακτινογραφίες και τα ηλεκτροκαρδιογραφήματα. Την ίδια ώρα, οι δουλειές πολλών δασκάλων και πανεπιστημιακών καθηγητών θα έχουν εξαφανιστεί δίνοντας τη θέση τους σε online προγράμματα διδασκαλίας και διαδραστικά εγχειρίδια.
Πού θα καταλήξουν όλα αυτά; Φανταστείτε ένα μικρό κουτί. Ας το αποκαλέσουμε iEverything, μια συσκευή ικανή να παράγει οτιδήποτε επιθυμήσει κανείς, ένα σύγχρονο λυχνάρι του Αλαντίν. Του λες τι θέλεις να κάνει κι αμέσως αυτό εμφανίζεται μπροστά σου.
Το iEverything θα κάνει επίσης ό,τι θέλεις. Θα μπορεί να σου κάνει μασάζ, να σου φέρει τις παντόφλες, να πλύνει τα ρούχα σου και να τα σιδερώσει. Θα είναι η καλύτερη μηχανή που θα έχει ποτέ εφευρεθεί. Το μοναδικό πρόβλημα είναι ότι δεν θα υπάρχει πια κανείς για να την αγοράσει. Κι αυτό επειδή κανείς δεν θα έχει πια τα μέσα να αποκτήσει εισόδημα, καθώς το iEverything θα κάνει τα πάντα.
Μπορεί όλα αυτά να ακούγονται ευφάνταστα, όμως γεγονός παραμένει ότι, όταν όλο και λιγότεροι κάνουν όλο και περισσότερα, τότε τα κέρδη καταλήγουν σε έναν διαρκώς συρρικνωμένο κύκλο μάνατζερ, μετόχων και ιδιοκτητών. O Γιαν Koυμ, ένας από τους νεότερους συνιδρυτές του WhatsApp, διέθετε το 45% των μετοχών όταν η εταιρεία εξαγοράστηκε από το Facebook, κάτι που το απέφερε 6,8 δισεκατομμύρια δολάρια. Ο συνεργάτης του Μπράιαν Ακτον αποκόμισε 3 δισεκατομμύρια από τη συμμετοχή του 20%. Οι αρχικοί υπάλληλοι της εταιρίας διέθεταν επίσης από 1% των μετοχών, κερδίζοντας έτσι περίπου 160 εκατομμύρια ο καθένας.
Στο μεταξύ, οι υπόλοιποι από εμάς θα απομείνουν μόνο με αυτά που δεν μπορεί να αντικαταστήσει η τεχνολογία. Την άμεση επικοινωνία μεταξύ ανθρώπων και τη φροντίδα. Όμως αυτές είναι δουλειές που σήμερα αποφέρουν ελάχιστα. Επομένως, οι περισσότεροι από εμάς θα έχουν όλο και λιγότερα χρήματα για να αγοράσουν τα εντυπωσιακά προϊόντα και υπηρεσίες που θα παράγουν οι νέες τεχνολογίες, επειδή οι ίδιες αυτές τεχνολογίες θα έχουν εξαλείψει τις θέσεις εργασίας μας ή εκμηδενίσει τις αμοιβές μας.
Χρειαζόμαστε ένα νέο οικονομικό μοντέλο. Το οικονομικό μοντέλο που κυριάρχησε στον 20ό αιώνα ήταν η μαζική παραγωγή με στόχο τη μαζική κατανάλωση. Οι εργάτες ήταν καταναλωτές και οι καταναλωτές εργάτες. Καθώς οι μισθοί αυξάνονταν, οι άνθρωποι είχαν όλο και περισσότερα χρήματα να αγοράζουν αυτά που οι άλλοι παρήγαγαν - φωτογραφικές μηχανές όπως οι Kodak. Κι αυτό οδηγούσε σε περισσότερες θέσεις εργασίας και μεγαλύτερες αμοιβές.
Αυτός ο ενάρετος κύκλος σήμερα καταρρέει. Ένα μέλλον σχεδόν απεριόριστης παραγωγής από μια χούφτα ανθρώπων με στόχο την κατανάλωση από οποιονδήποτε μπορεί να αγοράσει αυτά τα προϊόντα αποτελεί συνταγή για οικονομική και κοινωνική κατάρρευση. Το βασικό μας πρόβλημα δεν θα είναι ο αριθμός των θέσεων εργασίας. Θα είναι -και ήδη είναι- η κατανομή του εισοδήματος και του πλούτου.
Τι μπορούμε να κάνουμε; Η "αναδιανομή" έχει πια αποκτήσει αρνητικό περιεχόμενο. Όμως η οικονομία προς την οποία κατευθυνόμαστε -μια οικονομία στην οποία όλο και λιγότεροι παράγουν όλο και περισσότερα, αποκομίζοντας όλα τα οφέλη και αφήνοντας τους υπόλοιπους χωρίς αρκετή αγοραστική δύναμη- δεν μπορεί να λειτουργήσει. Ίσως λοιπόν η αναδιανομή εισοδήματος και πλούτου από τους ιδιοκτήτες των νέων τεχνολογιών προς τους υπόλοιπους να αποτελεί τον μοναδικό τρόπο με τον οποίο μπορεί να λειτουργήσει η οικονομία του μέλλοντος.


[ΠΗΓΗ: Ρόμπερτ Ράιχ διετέλεσε υπουργός σε τρεις αμερικανικές κυβερνήσεις των Δημοκρατικών και επί διακυβέρνησης Μπιλ Κλίντον είχε αναλάβει το υπουργείο Εργασίας. Πρόσφατα εξέδωσε το βιβλίο «Μετά το σοκ, η επόμενη οικονομία και το μέλλον της Αμερικής». Το άρθρο του δημοσιεύτηκε στο προσωπικό του μπλογκ (www.robertreich.org)]

Κυριακή, 29 Μαρτίου 2015

ΦΤΩΧΕΙΑ, ΑΔΙΑΨΕΥΣΤΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ και ΕΛΛΕΙΜΑΤΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ:

Η έκρηξη της φτώχειας στην πλούσια Δύση μάς υποχρεώνει να ξανασκεφτούμε ένα φαινόμενο που έμοιαζε εκτοπισμένο στο παρελθόν και στις περιφέρειες του κόσμου. Σήμερα ακούμε ξανά το μήνυμα/ παρηγοριά στον «άρρωστο»: «Η φτώχεια μάς απελευθερώνει». Πρόκειται για την τάση εκείνη που, με ευκολία, αναγορεύει τη φτώχεια σε υπόδειγμα ζωής, αρκεί να αφορά στη φτώχεια των άλλων. Κατανοούμε βέβαια την ανάγκη η δημόσια ζωή να μην ταπεινώνει ακόμα περισσότερο εκείνον που είναι φτωχός. Ο αναίσχυντος πλούτος έχει στους καιρούς μας μια θλιβερή όψη. Δεν πρέπει όμως να εξυψώνουμε ηθικά τη φτώχεια, για να απαλύνουμε τον πόνο του φτωχού. Όποιος είναι φτωχός υφίσταται μια στέρηση που δεν μπορεί κατά κανέναν τρόπο να δικαιολογηθεί –ούτε ως θεία βούληση, ούτε ως φυσική καταστροφή, ούτε, πολύ λιγότερο, ως αναπόφευκτη έκβαση της Ιστορίας. Ακριβώς επειδή δεν μπορεί να δικαιολογηθεί, απαιτεί δικαιοσύνη. Η φτώχεια συνδέεται με τη σκλαβιά και όχι με την ελευθερία. Και είναι επομένως ένα από τα χειρότερα δεινά. Γιατί ο φτωχός καταπιέζεται από την έλλειψη, είναι δέσμιος του χρέους, είναι ο σκλάβος..


Οι νέες μορφές σκλαβιάς –με πρώτη τη δημιουργία χρεών που ενθαρρύνεται από το οικονομικό σύστημα– είναι μπροστά στα μάτια όλων μας. Είτε το χρέος είχε συμφωνηθεί είτε, όπως συμβαίνει συχνότερα, είχε κληρονομηθεί, οι νέοι σκλάβοι συνθλίβονται από το βάρος του παρελθόντος, που δεν τους επιτρέπει να διακρίνουν το μέλλον. Γι’ αυτό δεν προξενεί έκπληξη το ότι η φτώχεια αντιμετωπίζεται πάντοτε όχι μόνον ως στέρηση των υλικών αγαθών. Ο φτωχός, πνιγμένος από την ένδεια, ζει μέσα στο άγχος και την αγωνία. Και αυτή η υπαρξιακή συνθήκη συμβαδίζει με τον κοινωνικό αποκλεισμό. Ο φτωχός είναι απομονωμένος, κλεισμένος στον εαυτό του, απόβλητος από το μοίρασμα όχι μόνον της ιδιοκτησίας αλλά και της αξιοπρέπειας.

Ιδού γιατί στη Βίβλο συγκρίνεται με τον ξένο, που εξαιτίας της αδυναμίας του μοιάζει με το ορφανό και τη χήρα. Από δω προκύπτει και η εντολή: «Αν ένας συμπατριώτης σου, που ζει κοντά σου, φτωχύνει και δυστυχήσει, εσύ πρέπει να τον ενισχύσεις, όπως θα έκανες αν ήταν ξένος ή πάροικος, ώστε να μπορέσει να ζήσει κι αυτός μαζί σου». Στη βάση αυτού του χωρίου υπάρχει η ιδέα –που λησμονήθηκε σε πολλές εποχές και αποκρύβεται στον καπιταλισμό- ότι η φτώχεια δεν είναι ένα φυσικό και αναπόφευκτο γεγονός. Φτώχεια και πλούτος είναι καταστάσεις προσωρινές, οφειλόμενες σε μια διαδικασία που με τον καιρό γίνεται άδικη και γι’ αυτό πρέπει να διακοπεί. Δεν υπάρχει δικαιοσύνη εγγενής στην αγορά.
Όποιος εργάζεται σκληρά πρέπει να επιβραβεύεται. Αλλά αυτό δεν γίνεται πάντοτε. Και όποιος μοχθεί πολύ μπορεί να δει τις προσπάθειές του να μην ανταμείβονται. Στην πορεία του χρόνου οι προσωπικές κακοτυχίες, οι οικογενειακές αντιξοότητες, οι οικονομικές αναποδιές προκαλούν τη φτώχεια των πολλών και τον πλούτο των λίγων. Από την πορεία των οικονομικών σχέσεων δεν προκύπτει μια δίκαιη αναδιανομή. Και αν είναι έτσι, θα ήταν κλοπή να μετατρέψουμε την προσωρινή κατοχή σε οριστική ιδιοποίηση. Ο φτωχός δεν είναι ένοχος. Κουβαλάει το βάρος του χρέους και όχι εκείνο της ενοχής. Δεν χρειάζεται οι άλλοι να συμμεριστούν την κατάστασή του εμπνεόμενοι από ένα ιδεώδες αυταπάρνησης. Εκείνο που ο φτωχός, με την ίδια του την παρουσία, απαιτεί είναι να σπάσει ο φαύλος κύκλος της φτώχειας.

Με κανέναν τρόπο επομένως ο φτωχός δεν πρέπει να στιγματίζεται. Αυτή είναι η θέση του Μαρξ, ο οποίος, όπως είναι γνωστό, ριζοσπαστικοποιεί τον τρόπο θεώρησης του ζητήματος: εκεί όπου από τη μια μεριά υπάρχει συσσώρευση κεφαλαίου, από την άλλη υπάρχει συσσώρευση φτώχειας, εργασιακά βάσανα, σκλαβιά. Στην καπιταλιστική παραγωγή, ο πλούτος βασίζεται πάνω στη φτώχεια. Το ζητούμενο επομένως δεν είναι ούτε να περιφρονούμε αλλά ούτε και να εγκωμιάζουμε τη φτώχεια, παίρνοντας τον δρόμο μιας εξισωτικής γενίκευσης της εξαθλίωσης. Χρειάζεται μάλλον να αντιληφθούμε ξανά, έξω και πέρα από την πολιτική οικονομία, τις ανθρώπινες αξίες που κρύβουν ο πλούτος και η φτώχεια. Πλούσιος είναι αυτός που χρειάζεται την ανθρωπιά του άλλου, όποιος μέσα στη φτώχεια αντιλαμβάνεται εκείνο τον δεσμό που «κάνει τον άνθρωπο να νιώθει την ανάγκη του πιο μεγάλου πλούτου, του άλλου ανθρώπου» (Μαρξ).

Σήμερα δεν είναι δυνατόν να αγνοούμε πόσο βαθιά φθορά έχει προκαλέσει ο καπιταλισμός στις διαπροσωπικές σχέσεις. Δεν υπάρχει οικονομία που να μην πρέπει να ανταποκρίνεται στις επιταγές της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Προσλαμβάνει έτσι νέα σημασία το ερώτημα για τη φτώχεια που δεν πρέπει να μετριέται μόνο με βάση το εισόδημα. Είναι πολλοί –από τον Αμάρτια Σεν ώς τη Μάρθα Νούσμπαουμ- εκείνοι που έχουν εισαγάγει πρόσθετα κριτήρια, που παίρνουν υπόψη τους την ανθρώπινη ύπαρξη σε όλη της την πολυπλοκότητα. Έτσι η φτώχεια δεν περιορίζεται μόνον στις υλικές ανάγκες της επιβίωσης, αλλά επεκτείνεται στην εκπαίδευση, τη συμμετοχή, την προσωπική ελευθερία, τον σεβασμό της αξιοπρέπειας, το μοίρασμα των κοινών αγαθών. Από αυτή την τελευταία άποψη εγκαλείται η ίδια η κοινότητα. Με δυο λόγια, το να είμαστε φτωχοί σημαίνει να μην μπορούμε να ενεργοποιήσουμε τις ικανότητές μας. Εξάλλου, ήδη το Ταλμούδ διέκρινε μεταξύ αυτού που ο φτωχός «χρειάζεται» και εκείνου που «θα του λείψει». Τροφή, κατοικία, αναγκαία επίπλωση αποτελούν εκείνες τις υλικές ανάγκες που μας αφορούν όλους.
Ας μην παραγνωρίζουμε ωστόσο μια περαιτέρω φτώχεια, που είναι πιο δύσκολο να την ορίσουμε, και για τον λόγο ότι διαφέρει από περίπτωση σε περίπτωση: είναι η απουσία αυτού που είχαμε πριν και που τώρα μας λείπει. Αυτή η φτώχεια προκαλεί ταπείνωση, κλονίζει την αυτοεκτίμηση και τον αυτοσεβασμό, αφαιρεί την αξιοπρέπεια. Και υποδουλώνει με τους πιο δόλιους τρόπους.

Οι νέοι φτωχοί τού σήμερα, οι οποίοι ξαφνικά μένουν χωρίς αυτό που είχαν πριν, με πρώτες την εργασία και την κατοικία, πλήττονται από αυτή την «έλλειψη». Ενοχοποιημένοι για την αποτυχία τους, την ίδια στιγμή που παραπέμπονται για βοήθεια σε άλλους, απομονώνονται παράδοξα από όλους τους κοινωνικούς δεσμούς. Η φιλανθρωπία δεν αρκεί. Επειδή δεν αλλάζει τις υπάρχουσες σχέσεις. Έστω και αν ανακουφίζει λίγο από τα βάσανα, αφήνει τον φτωχό μέσα στη φτώχεια του. Η βοήθεια δεν μπορεί όμως να είναι περιστασιακή. Και η υποστήριξη είναι καταστατική υποχρέωση της κοινότητας. Όποιος έχει μείνει μέσα στην ένδεια πρέπει να επανενταχθεί, για να ξαναβρεί την ελευθερία του.

Η υπέρτατη πράξη κοινωνικής δικαιοσύνης είναι να του προσφερθεί μια θέση εργασίας. Να σπάσουμε τον φαύλο κύκλο της στέρησης σημαίνει να αποκαταστήσουμε τη δυνατότητα του φτωχού να προσφέρει. Υπάρχει πράγματι μια ανθρώπινη αξιοπρέπεια της προσφοράς, που μεταφράζεται σε κοινή ευθύνη για έναν τρίτο. Πριν ακόμα από το μοίρασμα της ιδιοκτησίας, κανείς δεν μπορεί να αποκλείεται από το μοίρασμα αυτής της αξιοπρέπειας.


[ΠΗΓΗ: Ντονατέλα ντι Τσέζαρε, καθηγήτρια Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο La Sapienza της Ρώμης. Το κείμενό ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΟΙ μετ τη ΦΤΩΧΕΙΑ δημοσιεύτηκε στον ιστότοπο «Il Rasoio di Occam» και στη ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ στη στήλη: ΙΔΕΕΣ ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ]

Σάββατο, 21 Μαρτίου 2015

ΠΩΣ ΝΑ ΚΡΥΦΤΕΙΣ ΑΠ’ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΤΣΙ ΚΙ ΑΛΛΙΩΣ ΤΑ ΞΕΡΟΥΝ ΟΛΑ:

Και μας κοιτάζουν με μάτια σαν κι αυτά όταν ξυπνούν στις δύο η ώρα… Ζούμε μέσα σ’ ένα όνειρο που τρίζει σαν το ξύλινο ποδάρι της γιαγιάς μας μα ο χρόνος ο αληθινός σαν μικρό παιδί είναι εξόριστος, μα ο χρόνος ο αληθινός είναι ο γιος μας ο μεγάλος κι ο μικρός…  Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά μα ούτε και στους μεγάλους πάει καιρός που έχω μάθει ξαφνικά πως είμαι ασχημοπαπαγάλος… [Διονύσης Σαββόπουλος]



ΙΣΩΣ Ο ΔΡΟΜΟΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕΣΑ ΜΑΣ ΝΑ ΑΡΧΙΖΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΥΤΟΚΡΙΤΙΚΗ:
Πριν λίγες μέρες πήγα στο σχολείο του εφτάχρονου γιου μου για την μηνιαία συνάντηση με τις δασκάλες του. Αυτή τη φορά, μου είχε δώσει ρητή οδηγία από το προηγούμενο βράδυ: «Μαμά, θέλω να δεις οπωσδήποτε και την κυρία των Αγγλικών». Δεν παρέλειψε να μου το υπενθυμίσει και το πρωί της ίδιας μέρας, ενώ σε όλο το δρόμο προς το σχολείο μου μιλούσε για το πόσο καλή είναι, επαναλαμβάνοντας συνεχώς «μαμά, είναι πανέμορφη, αλήθεια, θα δεις πόσο όμορφη είναι!».
Όταν έφτασε στην τάξη που δεχόταν τους γονείς η κυρία των Αγγλικών, εξεπλάγην. Αντίκρισα μια μάλλον ασχημούλα κυρία, ελαφρώς ατσούμπαλη, με χαρακτηριστικά προσώπου λες και ο δημιουργός τα είχε διαλέξει τυχαία και τα είχε πετάξει πάνω στο πρόσωπο χωρίς καμία συμμετρία, με μέτριο σώμα και αδιάφορα μαλλιά. Φυσικά τη ρώτησα αν είναι η κυρία των Αγγλικών, μου το επιβεβαίωσε, μάζεψα το μυαλό μου και συγκεντρώθηκα στα σχόλιά της για την εξαιρετική απόδοση του γιου μου.

Στην επιστροφή δεν κρατήθηκα και ρώτησα το παιδί αν είναι όμορφη η κυρία του. Με μάτια που έλαμψαν μου απάντησε: «Ναι μαμά, δεν είναι; Και είναι τόσο καλή μαζί μας, μας αγκαλιάζει και πάντα λέει καλά λόγια για όλους μας».
Τα λόγια αυτά τα ένιωσα σα χαστούκι. Ξαφνικά κατάλαβα για ποιο πράγμα μου μιλούσε. Ο γιος μου δεν έβλεπε παρά με τα μάτια της ψυχής του, όπως όλα τα παιδιά. Δεν τον ενδιέφερε καθόλου αν η κυρία Μίνα είχα άσχημα χαρακτηριστικά προσώπου, αν ήταν κοντή ή παχουλή, αν είχε αραιά ή πλούσια μαλλιά.
Εκείνο που έβλεπε εκείνος ήταν η ομορφιά της ψυχής της, η γλύκα της, η προθυμία της να δει τις ανάγκες τους, να τα κανακέψει, να τα αγκαλιάσει, να τα συγχωρέσει και να τα βοηθήσει να μάθουν. Με δυο λόγια, έβλεπε την αγάπη που είχε εκείνη στην ψυχή της και δε φοβόταν να μοιράσει απλόχερα.

Θυμήθηκα τότε ότι υπήρχε μια εποχή που κι εγώ έβλεπα με τα μάτια της ψυχής μου. Που δεν αξιολογούσα τους ανθρώπους με βάση την εμφάνισή τους, που δεν τους χαρακτήριζα από τα εξωτερικά τους χαρακτηριστικά, ούτε με βάση τα περιουσιακά τους στοιχεία.

Αλήθεια, πότε άλλαξε αυτό; Πότε άλλαξε για όλους μας; Πότε απέκτησε σημασία για μας να συνοδευόμαστε από όμορφους άνδρες ή γυναίκες, να έχουμε ακριβά αυτοκίνητα, να παίρνουμε αξία μέσα από πολυτελή σπίτια, να χαρακτηριζόμαστε από τα κιλά μας ή την εμφάνισή μας, να απορρίπτουμε και να μας απορρίπτουν για όλα αυτά;
Και γιατί υποτιμούμε την ομορφιά της ψυχής; Γιατί λέμε «Ναι, είναι καλό παιδί αλλά είναι ντύνεται χάλια ρε συ», «Καλός, χρυσός αλλά δουλεύει στην καθαριότητα του δήμου, αποκλείεται να βγω μαζί του» ή «Καλό κορίτσι, γιατί δεν κάνει λίγο δίαιτα;»

Πότε σταματήσαμε να βλέπουμε πέρα από την επιφάνεια; Ποιος φταίει για αυτό; Ο Κωστόπουλος με τα περιοδικά του; Η εποχή της ευμάρειας και του χρηματιστηρίου; Ο νεοπλουτισμός; Η έλλειψη πνευματικής καλλιέργειας;

Δεν είναι τυχαίο ότι ο Μικρός Πρίγκιπας, του Antoine de Saint-Exupéry είναι ένα από τα πιο αγαπημένα βιβλία παγκοσμίως, Μιλάει για αυτό που δε βλέπουν τα μάτια αλλά η ψυχή. Μιλάει για την αποδοχή της διαφορετικότητας. Για την ανάγκη να μας αγαπούν για αυτό που είμαστε και να μας αποδέχονται παρά τις αδυναμίες μας. Επίσης δε θεωρώ σύμπτωση το ότι ο πρωταγωνιστής είναι ένα μικρό παιδί.

Γεννιόμαστε με την ικανότητα να βλέπουμε με την καρδιά μας. Υποθέτω πώς όταν χάνουμε την επαφή μας με το παιδί μέσα μας, ταυτόχρονα αρχίζουμε να χάνουμε αυτήν την ικανότητα. Αρχίζουμε απλώς να χρησιμοποιούμε το όργανο των ματιών μας για να δούμε και τη λογική μας για να αξιολογήσουμε. Η ψυχή και η καρδιά πέφτουν σε αχρηστία μεχρις ότου το δικό μας παιδί, ο απόγονός μας, μας ταρακουνήσει δείχνοντάς μας εκ νέου τον τρόπο να αξιολογούμε πραγματικά τους ανθρώπους.
Όταν ξεκίνησα να γράφω το άρθρο είχα στο μυαλό μου να το ολοκληρώσω με την κλισέ προτροπή να βρούμε το παιδί μέσα μας και να ξαναδούμε με τα μάτια της ψυχής. Συνειδητοποιώ όμως ότι αυτό, παρότι αληθινό, είναι εξαιρετικά δύσκολο. Χρειάζεται κάτι παραπάνω.
Θα κλείσω, λοιπόν, προτείνοντάς σας το εξής: κάθε φορά που κρίνετε έναν άνθρωπο με βάση τα εξωτερικά του χαρακτηριστικά ή άλλους παρόμοιους παράγοντες, σταθείτε για μια στιγμή και σκεφτείτε τι λέει αυτό για εσάς. Ποια αδυναμία σας ή ποιο δικό σας κομμάτι είναι αυτό που σας κάνει να μένετε στην επιφάνεια και να μη μπαίνετε βαθύτερα.

Ίσως ο δρόμος προς την ανακάλυψη του παιδιού μέσα μας να αρχίζει από την αυτοκριτική.

[ΠΗΓΗ: Χαρά Ντάτση, Η πραγματική ομορφιά βρίσκεται στη ψυχή, αναρτήθηκε στο MINDTHETRAP: http://www.mindthetrap.gr/ ]

Τετάρτη, 18 Μαρτίου 2015

ΚΙ ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΤΩΡΑ ΕΙΝΑΙ ΑΣΚΟΠΕΣ ΦΛΥΑΡΙΕΣ ΓΙΑΤΙ Ο ΑΔΙΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΠΑΡΗΓΟΡΙΑ:

Είναι κάτι βλαμμένα που φοβερίζουν. Επειδή φοβούνται κυρίως, επειδή τρέμουν ότι δεν θα τα βγάλουν πέρα σε διάφορες σημαντικές αναμετρήσεις. Μπορεί μάλιστα να φοβούνται άδικα· πάντως φοβούνται. Φοβούνται ότι δεν θα τα καταφέρουν με τα μαθήματα, ότι δεν είναι αρκετά ωραίοι, δεν θα ρίξουν το κορίτσι που επιθυμούν - ή το αγόρι. Δεν θα βρουν τη δουλειά που θα τους έβγαζε ασπροπρόσωπους στα μάτια των γονιών τους. Δεν θα κερδίσουν τα λεφτά που χρειάζονται. Κάτι τους διαφεύγει από τη λειτουργία του κόσμου, κάτι που δεν μπορούν να καταλάβουν, να φτάσουν· τους το κρύβουν, θα το χάσουν. Μαζεύονται πολλά και τη βρίσκουν γιουχάροντας τους ωραίους, τους μοναχικούς, τους ξεχωριστούς, εκδικούνται προκαταβολικά για τη σύγκριση που θα υποστούν ίσως κάποτε, που την υφίστανται ήδη στο βάθος του μυαλού με τα ανομολόγητα.



Είναι ντιπ χαζά και φοβητσιάρικα, ένα «μπου» να τους κάνεις το βουλώνουν. Εγώ δεν το ήξερα· είχα περάσει, σε λάιτ εκδοχή, κάτι καταστάσεις σχετικές, δεν παραπονέθηκα, ρούφηξα τις επιθέσεις εκείνες και μια ζωή προσπαθώ να αποτοξινωθώ από το δηλητήριο. Δεν έχω παράπονο, αλλά αν υπήρχε κάτι τότε να με βοηθήσει, να μου εξηγήσει το δίκιο μου, το άδικο των άλλων, δεν θα εσωτερίκευα την εξωτερική βία και θα ήμουν πιο υγιής ψυχικά, ίσως και σωματικά. Πολύ αργότερα, όταν έκανα παιδιά και ήρθε το φάσμα της κατάστασης εκείνης μπροστά μου με κάτι ασήμαντα περιστατικά, έμενα βουβή κι απελπισμένη. Τότε επιτέλους επενέβησαν οι άλλοι, πιο σώφρονες, πιο γνώστες, και τότε είδα πόσο απλό ήταν. Βάλανε μια φωνή στα βλαμμένα, τους έκαναν μια ωραία, σταθερή, καθόλου υστερική εξήγηση περί του τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται, και τι θα πάθαιναν αν συνέχιζαν.


Δεν ξέρω αν όλα έγιναν τη σωστή στιγμή. Δεν ξέρω αν δεν έμειναν γρατσουνιές στις καρδούλες των παιδιών. Κάτι πάντα μένει, δεν περνάνε εύκολα αυτά όλα από τις παιδικές ζωές. Όμως τότε κατάλαβα ότι το πράγμα ήταν απλό. Φτάνει να μην αφήσεις να εδραιωθεί το καψώνι και οι διάφορες επιθέσεις και προκλήσεις σαν κανονικότητα, σαν κάτι που δεν προκαλεί αντιδράσεις. Να μην αφήσεις μόνο του αυτόν που δέχεται την επίθεση. Να δείξεις σαν γονιός, σαν δάσκαλος, σαν μεγαλύτερος που ξέρει τον νόμο, ξέρει το σωστό, ότι μπορείς να επέμβεις για να βάλεις τα πράγματα στη θέση τους. Ήταν τόσο απλό, λοιπόν, από τη μεριά των άλλων.


Δεν είναι ποτέ απλό από τη μεριά του θύματος. Το κάθε παιδί στις περιπτώσεις αυτές εισπράττει τον πόνο του σαν αδυναμία. Σκέφτεται πως έπρεπε να μην μπορούν να το πειράξουν. Επρεπε να τους κρατήσει σε απόσταση. Επρεπε να τα βγάλει πέρα μαζί τους, κ.λπ. κ.λπ. Δεν ξέρω αν μπορεί να διδαχτεί κανείς τα δικαιώματά του εξ απαλών ονύχων, αλλά η προσπάθεια επιβάλλεται. Τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις μαζί βέβαια, ότι έχουν υποχρέωση να καταγγέλλουν κάθε επίθεση σε άλλον όπως και να προστατεύουν τον εαυτό τους, χωρίς τον φόβο να τους πουν ρουφιάνους, να τους θεωρήσουν αδύναμους και άλλα τέτοια καταστροφικά. Η εκ των άνω παρέμβαση σώζει και του θύματος την αυτοεκτίμηση, ακόμα και στους θύτες δίνει μια ελπίδα: να γλιτώσουν από την κατρακύλα του χουλιγκανισμού, να βρουν κάτι μέσα τους που μπορεί να αναπτυχθεί, να πασχίσουν για κάτι καλύτερο κι αυτοί στη ζωή τους.
[ΠΗΓΗ: Άννα Δαμιανίδη, Ήταν απλό, ίσως, Εφημερίδα των Συντακτών Τρίτη 17 Μαρτίου]

Τρίτη, 17 Μαρτίου 2015

ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΙΝΑΙ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΟ ΣΤΡΑΤΩΝΙΣΜΟ ΤΗΣ ΜΟΝΑΔΙΚΗΣ ΑΠΟΨΗΣ:

Το σχολείο είναι έξω απ’ το σχολείο, εκεί όπου οι κοινότητες είναι πολλές κι όχι μία. Έξω απ’ τη θεσμική παιδαγωγική και τη θεσπισμένη διδακτική πράξη.


Το σχολείο είναι έξω απ’ το σχολείο, ενάντια στην κανονιστική και οιδιπόδεια ακολουθία που εξωραΐζει τη συγκρουσιακή σχέση δασκάλου και μαθητή.
Το σχολείο είναι στο δρόμο. Στη σύναψη των σχέσεων. Στα υλικά δίκτυα. Το σχολείο είναι έξω απ’ τα κτήρια που εκφράζουν τις οιδιπόδειες σχέσεις. Σχέσεις που συμβάλλουν στην υποτακτική πολιτική κουλτούρα, την εξέγερση ή τον θυμό, την επιθετικότητα και το δόλο, τον ανταγωνισμό και τη στέρηση.
Το σχολείο βρίσκεται μακριά απ’ τους δασκάλους και το μαυροπίνακα, το θλιβερό τους καβούκι. Το σχολείο είναι έξω απ’ τα ντουβάρια. Έξω απ’ τις μυοσκελετικές ανωμαλίες της καθήλωσης επί συνεχούς εξαώρου σε στάση άκακου καθιστόζωου.
Το σχολείο είναι έξω απ’ το στρατωνισμό της μοναδικής άποψης. Μακριά απ’ τους επαγγελματίες διευθυντές και τα μαντρόσκυλα της κρατικής εκπαίδευσης. Της ιδεολογίας που γίνεται κυρίαρχη μέρα με τη μέρα. Λεπτό με το λεπτό. Της ιδεολογίας που θέλει τους ανθρώπους ρομπότ. Της ιδεολογίας που θέλει τα σχολεία πρότυπα ή αλλιώς δεν τα θέλει καθόλου.
Πρότυπα σχολεία για ανθρώπους πρότυπα. Αφού τα ρομπότ δεν πεινάνε, ούτε νιώθουν φόβο. Δεν ξεχνούν ποτέ τις διαταγές και αδιαφορούν αν πέφτει νεκρός ο διπλανός τους στη μάχη.
Το σχολείο είναι εκεί που κάποιος περνάει καλά. Εκεί που διασκεδάζει. Εκεί που η χαρά έχει τον πρώτο λόγο. Γιατί, όταν η χαρά λείπει απ’ τη γνώση η γνώση στάζει δηλητήριο. Βερμπαλισμό, διδακτισμό και ακατάσχετη φλυαρία.

Το σχολείο είναι έξω απ’ το σχολείο. Μακριά απ’ το δάσκαλο που μιλάει πολύ και ακούει λίγο και βαθμολογεί το βαθμό πρόσληψης της εξουσίας του απ’ τους υποτελείς και κουνάει το δάχτυλο αντί να το βάλει στο χοντρό του κώλο. 
[ΠΗΓΗ: Αδέσποτος Σκύλος, Το σχολείο είναι έξω από το σχολείο, από το προσωπικό ιστολόγιο του Αντώνη Αντωνάκου]

Κυριακή, 8 Μαρτίου 2015

ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΕΣ ΜΑΣ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ ΤΑ LIKES στο FACEBOOK ΜΠΟΡΟΥΝ ΠΛΕΟΝ ΝΑ ΑΠΟΤΥΠΩΣΟΥΝ ΤΟ ΨΥΧΟΓΡΑΦΗΜΑ ΜΑΣ

Διαβάζω πως για πρώτη φορά Αμερικανοί επιστήμονες συνέκριναν άμεσα την ικανότητα των υπολογιστών και των ανθρώπων να κρίνουν με ακρίβεια μια προσωπικότητα και συμπέραναν ότι τα μηχανήματα μπορούν πλέον να «διαβάσουν» πιο σωστά έναν άνθρωπο. Η κρίση των υπολογιστών βασίζεται σε λογισμικό που χρησιμοποιεί ένα μόνο κριτήριο: τα «likes» ενός χρήστη στο facebook σχετικά με διάφορα πράγματα, όπως ταινίες, μουσική, βιβλία, σπορ, προϊόντα, διασημότητες, πολιτικούς κ.ά. Προηγούμενες μελέτες είχαν δείξει ότι τα «likes» ενός χρήστη, που θεωρούνται το «ψηφιακό αποτύπωμά» του, μπορούν να αποκαλύψουν τις πολιτικές και σεξουαλικές τάσεις του.


Οι επιστήμονες των Πανεπιστημίων Κέμπριτζ της Βρετανίας και Στάνφορντ των ΗΠΑ, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό «Πρακτικά της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ» (PNAS), υποστηρίζουν πως το λογισμικό που ανέπτυξαν μπορεί να αξιολογήσει μια προσωπικότητα με μεγαλύτερη ακρίβεια απ' ό,τι οι φίλοι και τα μέλη της οικογένειας μελετώντας τον λογαριασμό του στο facebook. Μόνο ο ή η σύζυγος τα καταφέρνει (οριακά) καλύτερα από τον υπολογιστή (ουφ!).
Οι ίδιοι λένε ότι το μοντέλο τους αποτελεί μια εντυπωσιακή απόδειξη της ικανότητας των υπολογιστών να αναλύουν τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου μέσω ανάλυσης ψηφιακών δεδομένων και τίποτε άλλο. Το γεγονός ότι οι μηχανές μπορούν να μάθουν έναν άνθρωπο καλύτερα και από τους συνανθρώπους του αποτελεί ένα ορόσημο στον μακρύ δρόμο για μια πιο στενή σχέση μεταξύ ανθρώπων και μηχανών.

Το αντικείμενο της μελέτης ήταν βασικά ψυχολογικά γνωρίσματα, όπως η εξωστρέφεια, η φιλικότητα, η ανοικτότητα, η αίσθηση καθήκοντος, η ύπαρξη νευρωτικών χαρακτηριστικών κ.ά. Μόλις δέκα «likes» αρκούσαν για να ξεπεράσει ο υπολογιστής την κρίση ενός συναδέλφου, με 70 το μηχάνημα ήταν καλύτερος ψυχολόγος από έναν φίλο ή συγκάτοικο, με 150 από ένα μέλος της οικογένειας, ενώ με 300 συναγωνιζόταν τον/τη σύζυγο. Ο μέσος χρήστης του facebook έχει 227 «likes» στο προφίλ του και ο αριθμός αυτός διαχρονικά αυξάνει, άρα στο μέλλον οι υπολογιστές θα έχουν την ευκαιρία να γίνουν ακόμη καλύτεροι «ψυχολόγοι».

Πώς εξηγείται το φαινόμενο; Οι συγγενείς και οι φίλοι μπορεί να γνωρίζουν κάποιον και να βασίζονται στη διαίσθησή τους, όμως οι υπολογιστές έχουν ένα μεγάλο «όπλο»: έναν όγκο από «μεγάλα δεδομένα» (big data) που κρατούν στη μνήμη τους, με τη βοήθεια των οποίων κάνουν συγκρίσεις και κρίσεις.
Αυτή είναι η «καλή» πλευρά. Η «κακή» είναι ότι οι νέες «ψυχαναλυτικές» δυνατότητες των υπολογιστών θέτουν ηθικά ζητήματα όσον αφορά την προστασία των δεδομένων της ιδιωτικής ζωής. Και ποιος τους είπε ότι θέλω να κάνω στενή γνωριμία μ’ έναν υπολογιστή; Κι αν αυτό χρησιμοποιηθεί «εναντίον» μου όταν θα θελήσω να πιάσω δουλειά κάπου;
Άλλοι ψυχολόγοι επισήμαναν ότι η ανθρώπινη προσωπικότητα είναι άκρως πολύπλοκη και έτσι ποτέ δεν θα καταφέρουν να την «πιάσουν» σωστά ακόμη και οι πιο εξελιγμένοι αλγόριθμοι.
Η όλη ιστορία θυμίζει λίγο τη λύσσα των ανθρώπων της πληροφορικής να νικήσουν τον μεγάλο σκακιστή Γκάρι Κασπάροφ. Τα κατάφεραν τελικά. Ε, και; Σταματήσαμε, μήπως, να παίζουμε σκάκι; Απλώς μπορούμε να εξασκηθούμε με τη βοήθεια εξελιγμένου λογισμικού.
Ο ρόλος των επιστημόνων είναι σίγουρα να κάνουν μελέτες και τους επιτρέπεται να φτάνουν έως και σε ελεγχόμενα άκρα. Κανείς δεν μπορεί να υποκριθεί ότι μπορούμε να σταματήσουμε την επιστήμη, να της βάλουμε κάπου όρια. Ωστόσο μπορούμε και πρέπει να βάζουμε όρια, ως κοινωνία, στο πώς θέλουμε να χρησιμοποιούμε την επιστήμη.

Και με την ευκαιρία τρέχω να ξαναδώ το «Blade Runner»!


[ΠΗΓΗ: Βάλια Καϊμάκη, Πες μου τα likes σου να σου πω ποιος είσαι, Εφημερίδα των Συντακτών 8 Φεβρουαρίου 2015]

Παρασκευή, 6 Μαρτίου 2015

ΤΟ ΑΛΗΘΙΝΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΤΗΣ ΒΙΑΣ

«Η εκφοβιστική και επιθετική συμπεριφορά παιδιών εναντίον συμμαθητών τους είναι ένα πολύμορφο και πολυδιάστατο φαινόμενο, η έκταση και η σοβαρότητα του οποίου δύσκολα αναγνωρίζονται. Κυρίως επειδή τα θύματα φοβούνται να το εξομολογηθούν, οι δάσκαλοι δυσκολεύονται να το χειριστούν και τα σχολεία διστάζουν να το παραδεχτούν λόγω του αρνητικού αντίκτυπου που θα έχει στην εικόνα και στη φήμη τους. Η σχολική βία ξεκινάει από κοροϊδευτικές παρατηρήσεις, προσβλητικές εκφράσεις, διασπορά ψιθύρων με στόχο τον στιγματισμό και αποκλεισμό του θύματος από σχολικές παρέες, κλιμακώνεται με την καταστροφή ή κλοπή αντικειμένων ιδιοκτησίας του, συχνά εκτρέπεται σε σωματική βία. Στην αρχή απλά σπρωξίματα και στη συνέχεια ακραίες μορφές επιθετικότητας. Η σύγχρονη τεχνολογία επιτρέπει να γίνεται ο εκφοβισμός διαδικτυακά ή με μηνύματα σε κινητά τηλέφωνα. Σκηνές βίας βιντεοσκοπούνται και διανέμονται ευρύτατα, καθιστώντας την εμπειρία ακόμη πιο επώδυνη για τα θύματα και οδηγώντας τα ακόμη και στην αυτοκτονία. Είναι σφάλμα να πιστεύουμε ότι το φαινόμενο ξεκινάει και σταματάει στα σχολεία. Έχει βαθιές ρίζες και μακροπρόθεσμα καταστρεπτικές για την κοινωνία συνέπειες. Οι συμπεριφορές παγιώνονται και επαναλαμβάνονται στην οικογένεια, στον στρατό, στον εργασιακό χώρο.


Εγκληματολογικές έρευνες δείχνουν ότι το επιθετικό παιδί στο σχολείο είναι ο αυριανός άντρας που θα κακοποιεί τη σύζυγό του. Αλλά και οι θύτες, σύμφωνα με έρευνες του Αμερικανικού Ιατρικού Συλλόγου, είναι πολλές φορές θύματα σωματικής τιμωρίας, οικογενειακής βίας και βλαπτικών επιρροών της τηλεόρασης. Τα σχολεία πρέπει να ξεκινάνε όχι με την υπόθεση ότι είναι απίθανο να συμβαίνουν τέτοια περιστατικά στους χώρους τους, αλλά αντίθετα ότι είναι πολύ πιθανόν και να καταστρώνουν εμπεριστατωμένα σχέδια πρόληψης και αντιμετώπισης του προβλήματος. Το θέμα πρέπει να αποτελεί αντικείμενο συζητήσεων στην τάξη, οι σχολικές βιβλιοθήκες να εφοδιάζονται με παιδικά βιβλία σχετικού περιεχομένου, οι διάδρομοι, οι αυλές και οι δυσπρόσιτοι χώροι να επιτηρούνται τακτικά και οι μαθητές να ενθαρρύνονται να εκμυστηρεύονται στους διδάσκοντες τα παράπονά τους, πράγμα το οποίο βέβαια προϋποθέτει σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ τους. Μια τηλεφωνική γραμμή υποστήριξης και η δημοσιοποίησή της θα βοηθούσε αρκετά. Καλό θα είναι ο γονιός να ρωτάει το παιδί του πώς του φέρονται οι συμμαθητές του, ιδίως αν το παιδί βρίσκει δικαιολογίες για να μην πηγαίνει στο σχολείο, παραπονιέται συχνά ότι είναι άρρωστο τα πρωινά, κάνει σκασιαρχείο, δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί στη μελέτη, επιστρέφει από το σχολείο με γρατσουνιές, μελανιές, ρούχα σκισμένα ή βιβλία κατεστραμμένα, κλείνεται στον εαυτό του, αρχίζει να ψευδίζει, δεν έχει όρεξη για φαγητό, ζητάει παραπάνω χαρτζιλίκι, αρχίζει να κλέβει, φέρεται με επιθετικό τρόπο στα μικρότερα αδέλφια του, κλαίει τα βράδια στο κρεβάτι ή τυραννιέται από εφιάλτες, ή προτιμάει να κάνει παρέα με ενηλίκους παρά με παιδιά. Όλα αυτά μπορεί να οφείλονται σε πολλούς και διάφορους λόγους, αλλά καλό θα είναι ο γονιός να ερευνά το θέμα διακριτικά και να επικοινωνεί με το σχολείο, ούτως ώστε να ενημερώνονται οι γονείς των παιδιών που ασκούν βία και να παραπέμπονται ενδεχομένως στις κατάλληλες υπηρεσίες. Ας μην ξεχνάμε ότι συχνά χρήζουν βοηθείας όχι μόνο τα παιδιά τα οποία υφίστανται, αλλά και τα παιδιά τα οποία ασκούν βία, καθώς και οι οικογένειές τους. Επίσης, δεν αποκλείεται οι ιδιότητες του θύτη και του θύματος να συμπίπτουν στο ίδιο παιδί».


[ΠΗΓΗ: Ευγένιος Τριβιζάς, νομικός, καθηγητής Εγκληματολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ και συγγραφέας παιδικών βιβλίων]

Πέμπτη, 5 Μαρτίου 2015

ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ: Η ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ

Τρεις διεθνείς προσωπικότητες, ο Στίβεν Χόκινγκ, ο Ελον Μασκ και ο Μπιλ Γκέιτς, ένιωσαν διαδοχικά την ανάγκη τούς τελευταίους δύο μήνες να μας προειδοποιήσουν για τους μεγάλους κινδύνους που εγκυμονεί η συνδυασμένη τεχνολογική προσπάθεια αναπαραγωγής μέσω μηχανών του ανθρώπινου νου (Τεχνητή Νοημοσύνη) και του ανθρώπινου σώματος (Ρομποτική). Άραγε, αυτοί οι πρωταγωνιστές της σύγχρονης τεχνοεπιστήμης γνωρίζουν κάτι που εμείς οι κοινοί θνητοί το αγνοούμε; Ή απλώς, με τις τεχνοφοβικές δηλώσεις τους, θέλησαν να τραβήξουν πάνω τους τα φώτα της δημοσιότητας; Είναι άραγε επιστημονικά αφικτή η αναπαραγωγή μέσω μηχανών ή έστω, μέσω του αχανούς Διαδικτύου μιας πλήρους και λειτουργικής προσομοίωσης του ανθρώπινου νου; Πάντως, τα τρομολαγνικά ΜΜΕ -διεθνή και τοπικά- δεν έχασαν την ευκαιρία να προβάλουν και να αναπαραγάγουν άκριτα τις καταστροφικές προβλέψεις των επιφανών «ειδικών», ενώ το ζητούμενο ήταν το ακριβώς αντίθετο: να ενημερώσουν τους αναγνώστες ή τους θεατές τους σχετικά με το πόσο αληθοφανείς και επιστημονικά φερέγγυες είναι αυτές οι προβλέψεις. Παρά τις όποιος τεχνοφοβικές ανησυχίες που διατυπώνονται ποικιλοτρόπως, το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι οι δήθεν «πανέξυπνες» μηχανές ή τα «παντοδύναμα» ρομπότ αλλά οι ιδιοτελείς διαχειριστές τους, οι οποίοι μέσω του τεχνολογικού εκφοβισμού, διαμορφώνουν τις τόσο οικείες αλλά απάνθρωπες κοινωνικές σχέσεις της μετανεωτερικής εποχής: όσο ισχυρότερος γίνεται ο παγκόσμιος ψηφιακός ιστός τόσο υποβαθμίζονται οι πραγματικές κοινωνικές σχέσεις.


Η ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, Η ΠΙΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΚΑΤΑΚΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ, ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΠΟΔΕΙΧΘΕΙ ΚΑΙ Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ:
Τους τελευταίους μήνες αναζωπυρώθηκε διεθνώς το ενδιαφέρον των ΜΜΕ και του κοινού για τις εξελίξεις στους τομείς έρευνας της τεχνητής νοημοσύνης και της ρομποτικής. Αφορμή για αυτό το μεγάλο ενδιαφέρον ήταν οι ιδιαίτερα ανησυχητικές προβλέψεις που διατύπωσαν τρεις κάθε άλλο παρά τεχνοφοβικές διεθνείς προσωπικότητες.
«Η τεχνητή νοημοσύνη ίσως να είναι η πιο σημαντική κατάκτηση του ανθρώπου. Κρίμα που μπορεί να αποδειχτεί και η τελευταία!» δήλωσε ο επιφανής φυσικός και κοσμολόγος Στίβεν Χόκινγκ (Stephen Hawking) σε συνέντευξη που έδωσε τα Χριστούγεννα στο BBC.
Γιατί όμως η πλήρης ανάπτυξη των δυνατοτήτων και των εφαρμογών της τεχνητής νοημοσύνης (Τ.Ν.) μπορεί να οδηγήσει στην εξάλειψη του ανθρώπινου είδους; Επειδή, όπως διατείνεται ο Χόκινγκ: «τα ανθρώπινα όντα, περιορισμένα από τους υπερβολικά αργούς ρυθμούς της βιολογικής τους εξέλιξης, δεν θα καταφέρουν να ανταγωνιστούν τις νοήμονες μηχανές».
Παραδόξως, τις ίδιες ανησυχίες με τον φυσικό Χόκινγκ διατύπωσαν πρόσφατα και δύο σημαντικοί πρωταγωνιστές της σύγχρονης πληροφορικής: τόσο ο Ελον Μασκ (Elon Musk), ιδρυτής των πρωτοποριακών εταιρειών εφαρμοσμένης επιστήμης «SpaceX» και «Tesla Motors», όσο και ο Μπιλ Γκέιτς (Bill Gates), ιδρυτής και πρόεδρος της Microsoft, της μεγαλύτερης εταιρείας λογισμικού στον κόσμο, υποστηρίζουν ότι η πλήρης εφαρμογή του προγράμματος της Τ.Ν. αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη απειλή για το μέλλον της ανθρωπότητας.
Ο Ελον Μασκ θεωρεί ότι είναι ήδη επιτακτική ανάγκη να γίνει μια διεθνώς συντονισμένη προσπάθεια ελέγχου από τις κυβερνήσεις όλων των σχετικών με την Τ.Ν. ερευνών!
Πόσο όμως ρεαλιστικά μπορούν να θεωρηθούν σήμερα αυτά τα ευφάνταστα σενάρια για την αυτόνομη εξέλιξη ή και υπέρβαση του ανθρώπινου νου από κάποια μορφή τεχνητής νοημοσύνης που ο ίδιος ο ανθρώπινος νους δημιούργησε; Είναι άραγε εφικτό, από επιστημονική και τεχνολογική άποψη, να αναπαραγάγουμε μέσω μηχανών ή, έστω, μέσω του αχανούς Διαδικτύου, μια λειτουργική προσομοίωση του ανθρώπινου νου;
Η «Τεχνητή Νοημοσύνη» συγκροτήθηκε ως αυτόνομος επιστημονικός κλάδος μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο με διακηρυγμένο στόχο να αναπαραγάγει όσο καλύτερα γίνεται την ανθρώπινη συμπεριφορά με τεχνητά μέσα (υπολογιστικές μηχανές). Η σχετική έρευνα και η τεχνολογία που προέκυψε από αυτήν την έρευνα -υπολογιστικά προγράμματα και ηλεκτρονικοί υπολογιστές- γνώρισε τις τελευταίες δεκαετίες μεγάλη ανάπτυξη και ακόμη πιο εντυπωσιακές εφαρμογές.
Πρόκειται για το περίφημο και τεχνολογικά παραγωγικότατο ερευνητικό πρόγραμμα της «υπολογιστικής θεωρίας της νόησης» (computationalism). Η θεμελιώδης και, μέχρι πρόσφατα, κυρίαρχη υπόθεση εργασίας όσων εργάζονται στο υπερβολικά φιλόδοξο πρόγραμμα κατασκευής μιας Τ.Ν. ήταν η παραδοχή πως κάθε ανθρώπινη νοητική συμπεριφορά είναι μια υπολογιστική διεργασία: αλγοριθμικός χειρισμός συμβόλων βάσει κανόνων. Με άλλα λόγια, η ανθρώπινη σκέψη δεν είναι τίποτε περισσότερο και τίποτε λιγότερο από υπολογισμός!
Συνέπεια αυτής της παραδοχής ήταν ότι το επιστημονικό πρόγραμμα της Τ.Ν. προϋποθέτει -και συνεπώς επιβάλλει- την «καινοφανή» ιδέα ότι σε κάθε υπολογιστική μηχανή υπάρχει μια εγγενής και απόλυτη διάκριση του λογισμικού (software) από το υλισμικό (hardware) τμήμα της μηχανής, αδιάφορο αν η μηχανή αυτή είναι βιολογική ή ηλεκτρονική.
Ωστόσο, πίσω από αυτήν την πραγματικά καινοφανή ιδέα και τη φαινομενικά αθώα διάκριση του «λογισμικού» από το «υλισμικό» κρύβεται μια πολύ οικεία φιλοσοφική προκατάληψη: η δυϊστική προκατάληψη που, εδώ και αιώνες, μας υποχρεώνει όχι μόνο να διαχωρίζουμε αυθαίρετα τον νου από τον εγκέφαλο, αλλά ουσιαστικά να αδιαφορούμε για το πραγματικό, δηλαδή το βιολογικό υπόστρωμα του ανθρώπινου νου.
Διόλου περίεργο λοιπόν που σήμερα, στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα, οι περισσότεροι ερευνητές της Τ.Ν. αναγνωρίζουν ότι αυτή η μεταφυσική προκατάληψη καθώς και η μεθοδολογική αδυναμία μας να την υπερβούμε στάθηκε το μεγαλύτερο εμπόδιο για την ανάπτυξη μιας πραγματικά αυτόνομης νοημοσύνης των μηχανών.
Πώς όμως εξηγείται και πού οφείλεται η εκπληκτική ταχύτητα και η αξιοθαύμαστη υπολογιστική δύναμη των σημερινών ηλεκτρονικών υπολογιστών; Η δύναμή τους πηγάζει από το γεγονός ότι είναι μηχανές που διαχειρίζονται σύμβολα με έναν τυπικά γραμμικό-συντακτικό τρόπο, ενώ η όποια «νοημοσύνη» επιδεικνύουν αυτές οι μηχανές εισάγεται και αναγνωρίζεται μόνο «έξωθεν»: από τον προγραμματιστή ή από τον χρήστη.
Οι τεχνοφοβικές αντιδράσεις απέναντι σε κάθε τεχνολογική επανάσταση είναι απολύτως προβλέψιμες, όχι όμως πάντα δικαιολογημένες.
Πράγματι, από τις πρόσφατες τρομοκρατικές δηλώσεις που αναφέραμε μόνο η πρόβλεψη του Στίβεν Χόκινγκ βασίζεται σε ένα σχετικά εύλογο και επιστημονικά τεκμηριωμένο επιχείρημα. Την εικασία δηλαδή ότι μια πλήρης και ισχυρή εφαρμογή της Τ.Ν. θα δημιουργήσει μηχανές ικανές να «εξελίσσονται» πολύ πιο γρήγορα και χωρίς τους βιολογικούς περιορισμούς των σχεδιαστών της (γήρανση, θνητότητα, σωματικές ασθένειες, κ.ά.). Συνεπώς, είναι απολύτως εύλογο -και πολύ ανθρώπινο!- να σκεφτεί κανείς ότι αργά ή γρήγορα αυτές οι πανίσχυρες ευφυείς μηχανές θα κυριαρχήσουν στον πλανήτη, εξαλείφοντας τους αδύναμους δημιουργούς τους. Είναι όμως υποχρεωτικό να έρθουν έτσι τα πράγματα;
Γιατί μια ανώτερη και εξ ορισμού διαφορετική νοημοσύνη, όπως αυτή που ενδέχεται να αποκτήσουν στο απώτερο μέλλον οι μηχανές, θα πρέπει υποχρεωτικά να λειτουργεί με τυπικά ανθρώπινο τρόπο; Άραγε, δεν θα μπορούσαμε να προγραμματίσουμε τις νοήμονες μηχανές του μέλλοντος ώστε να επιδεικνύουν πολύ πιο υψηλή από εμάς ενσυναίσθηση, αλληλεγγύη ή και αγάπη για το διαφορετικό; Κι αν όντως διαθέτουν τέτοια νοημοσύνη αυτές οι μηχανές, τότε ασφαλώς θα πρόκειται για πολύπλοκα συστήματα και άρα δεν θα μπορούμε ποτέ να προβλέψουμε βήμα προς βήμα την εξέλιξή τους!
Δεν είναι λίγοι οι ειδικοί σε αυτό τον τομέα έρευνας που υποστηρίζουν ότι είναι μάλλον ανόητο να πιστεύουμε ότι θα μπορούσαμε προκαταβολικά και από το γραφείο μας να σχεδιάσουμε τη νοημοσύνη των μηχανών του μέλλοντος. Εξάλλου, και η ανθρώπινη νοημοσύνη δεν «σχεδιάστηκε» από κανέναν! Αντίθετα, εξελίχθηκε αυθόρμητα και παράλληλα με τον εγκέφαλό μας, τη μόνη πραγματική μηχανή που μπορεί να παράγει τις ανθρώπινες νοητικές ικανότητες.
Τώρα, όσον αφορά τους υποθετικούς ή πραγματικούς κινδύνους που εγκυμονούν οι μελλοντικές εφαρμογές της Τ.Ν., οφείλουμε να έχουμε κατά νου ότι η επιστημονική έρευνα δεν προχωρά μόνο διαλύοντας τις προκαταλήψεις του παρελθόντος ή φωτίζοντας τα σκοτάδια της άγνοιάς μας. Σκοτάδια μπορεί να δημιουργήσει κάλλιστα και η ίδια η επιστήμη, όταν δεν καταφέρνει να απαλλαγεί από τις ιδεοληψίες και τα συμφέροντα της κοινωνίας μέσα στην οποία αναπτύσσεται.
Σήμερα η πληροφορική τεχνολογία έχει διεισδύσει σε όλες σχεδόν τις πτυχές της ιδιωτικής και της κοινωνικής μας ζωής, μεταλλάσσοντας τον σύγχρονο άνθρωπο σε «ψηφιακό πολίτη», ο οποίος είναι πλέον υποχρεωμένος να εκτελεί, με τη διαμεσολάβηση ενός υπολογιστή και του Διαδικτύου, τις περισσότερες κοινωνικές αλληλεπιδράσεις και συναλλαγές του.
Αυτή η νέα «ψηφιοποιημένη» και μονίμως επιτηρούμενη διαδικτυακή ζωή μας προκαλεί ουκ ολίγα κοινωνικά, ηθικά και πολιτικά προβλήματα, π.χ. την ανάγκη για προστασία της ιδιωτικότητας ή της ταυτότητάς μας. Με άλλα λόγια, είναι ανάγκη να οριοθετήσουμε και να αναδείξουμε την ανθρώπινη αυτονομία στα υπερτεχνολογικά «μέσα κοινωνικής δικτύωσης».
Το πραγματικό πρόβλημα, εντέλει, δεν είναι οι δήθεν «πανέξυπνες» μηχανές ή τα «παντοδύναμα» ρομπότ αλλά οι ιδιοτελείς διαχειριστές τους. Οι οποίοι είτε μέσω της ψηφιακής αλλοτρίωσης είτε μέσω του τεχνολογικού εκφοβισμού (που αυτή η τεχνολογική αλλοτρίωση συνεπάγεται!) διαμορφώνουν τις τόσο οικείες αλλά απάνθρωπες κοινωνικές σχέσεις της μετανεωτερικής εποχής: όσο ισχυρότερος γίνεται ο παγκόσμιος ψηφιακός ιστός τόσο υποβαθμίζονται οι πραγματικές κοινωνικές σχέσεις.
Αναζητώντας κανόνες για τα νέα τεχνολογικά παιχνίδια εξουσίας

Οι περισσότεροι αναγνώστες θα έχουν ακούσει για τους περιβόητους απαγορευτικούς «Νόμους της Ρομποτικής» που διατύπωσε πρώτος ο Ισαάκ Ασίμοφ στα πρωτοποριακά διηγήματα επιστημονικής φαντασίας που έγραψε στα μέσα του εικοστού αιώνα.
Πριν από μερικά χρόνια, το 2010, δύο ερευνητές έκριναν απαραίτητο να προτείνουν μια αναθεωρημένη και πιο σύγχρονη εκδοχή των νόμων του Ασίμοφ. Αναθεώρηση που ήταν πλέον επιβεβλημένη λόγω των πραγματικών και όχι υποθετικών εφαρμογών της Τ.Ν. και της Ρομποτικής στις σύγχρονες κοινωνίες.
Οι Αμερικανοί Ντέιβιντ Γουντς (David Woods) και Ρόμπιν Μέρφι (Robin Murphy), καθηγητές μηχανολογίας και ερευνητές στον τομέα των ολοκληρωμένων πληροφορικών συστημάτων, επαναδιατύπωσαν ως εξής τους τρεις νόμους της Ρομποτικής:
1) Ένα ανθρώπινο ον δεν μπορεί να χρησιμοποιεί ένα ρομπότ, εφόσον το σύστημα εργασίας άνθρωπος-ρομπότ δεν φτάνει τα πιο υψηλά νομικά και επαγγελματικά επίπεδα ασφάλειας και ηθικής.
2) Ένα ρομπότ οφείλει να απαντά με τον πλέον κατάλληλο τρόπο στα ανθρώπινα όντα ανάλογα με τον ρόλο ή τις αρμοδιότητές τους.
3) Ένα ρομπότ πρέπει να είναι προικισμένο με επαρκή αυτονομία ώστε να μπορεί να προστατεύει την ύπαρξή του, εφόσον αυτή η αυτοπροστασία δεν έρχεται σε σύγκρουση με τον πρώτο και με τον δεύτερο νόμο.

Αυτή η αναθεωρημένη εκδοχή των Νόμων της Ρομποτικής προϋποθέτει μια τελείως διαφορετική εικόνα και κυρίως σχέση με τις νοήμονες μηχανές ή τα ρομπότ. Μια εικόνα που ανατρέπει ό,τι μέχρι πρόσφατα πιστεύαμε για τα ρομπότ, ότι δηλαδή είναι υπο- ή αντι-ανθρώπινα τεχνήματα ή, εναλλακτικά, ότι είναι μια βελτιωμένη εκδοχή των ανθρώπων και άρα ότι δεν είναι επιρρεπή σε λάθη. Οι τρεις νέοι νόμοι επινοήθηκαν σε μια μάταιη προσπάθεια να εξαλειφθούν αυτού του είδους οι ανθρωπομορφικές προκαταλήψεις.

[ΠΗΓΗ: Σπύρος Μανουσέλης, Η ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΩΣ ΑΠΕΙΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠ¨ΟΤΗΤΑ, Εφημερίδα των Συντακτών]

Δευτέρα, 2 Μαρτίου 2015

To bulling πάει σχολείο με κολατσιό από το σπίτι

Ο σχολικός εκφοβισμός έρχεται στην επικαιρότητα συνήθως κατόπιν εορτής. Όταν ένα από τα χιλιάδες περιστατικά καταλήγει στα ΜΜΕ γιατί έχει τραγική έκβαση. Κι όμως, η ψυχολογική και η σωματική κακοποίηση είναι καθημερινή τραγωδία, από εκείνες που σημαδεύουν τις ψυχές και τα σώματα για όλη τη ζωή. Δεν αποτελεί Ελληνικό φαινόμενο, ούτε καν σύγχρονο. Είναι σύμπτωμα της ίδιας της ανθρώπινης φύσης. Τα παιδιά δεν έχουν ανεπτυγμένη την ικανότητα της συναισθηματικής ταύτισης με τους άλλους. Κατά κανόνα μιμούνται τις συμπεριφορές των ενηλίκων και αποδέχονται τις πράξεις και τις στάσεις τους ως πρότυπα της δικής τους συμπεριφοράς, μέσω μιας σύνθετης διαδικασίας που βασίζεται στην παρατήρηση…  Ο σχολικός εκφοβισμός εκπορεύεται από την επίμονη αδυναμία της κοινωνίας των μεγάλων να αναγνωρίσει – ανεπιφύλακτα – «ίσα και αναπαλλοτρίωτα δικαιώματα σε όλα τα μέλη της ανθρώπινης οικογένειας, χωρίς εξαιρέσεις, από τη στιγμή της γέννησής τους». Δυστυχώς, οι θαυμάσιες πρωτοβουλίες μη κυβερνητικών οργανώσεων, ή κρατικών φορέων για τον σχολικό εκφοβισμό, με τη μορφή διαφημιστικών καταχωρήσεων ή σποτ με επώνυμους πρωταγωνιστές, καθώς επίσης οι ημερίδες, τα τηλεοπτικά αφιερώματα κ.ο.κ. δεν είναι επαρκούν ούτε στο ελάχιστο. Ο Γκάντι έλεγε ότι η επιείκεια και το πνεύμα της ανοχής είναι δύο ιδιότητες που συνδέουν τον άνθρωπο με το Θεό. Η αντιμετώπιση του φαινομένου του σχολικού εκφοβισμού προαπαιτεί στην πραγματικότητα αυτήν ακριβώς την καλλιέργεια της ανεκτικότητας στις κοινωνίες των θνητών. Κάθε ένας από εμάς οφείλει να συμβάλλει σε αυτή την προσπάθεια ξεκινώντας από το σπίτι του. Ας έχουμε διαρκώς κατά νου ότι ζούμε σε έναν κόσμο αυξανόμενης επιθετικότητας, παρά την πρόοδο του κινήματος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και παρά τη διεθνή και καθολική, σχεδόν, αποδοχή θεμελιωδών ηθικών αρχών …επί χάρτου.


Μπορεί η επιθετικότητα να αποτέλεσε ένα πλεονέκτημα στη μάχη της επιβίωσης για τους ανθρώπους των σπηλαίων αλλά τώρα αποτελεί μια θανάσιμη απειλή, έναν παράγοντα που μπορεί να μας καταστρέψει» (Στίβεν Χόκινγκ, αστροφυσικός)

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ
Παρατηρήστε:
Το παιδί που δείχνει θλιμμένο ή ανήσυχο
Τις αλλαγές στη συμπεριφορά του παιδιού (πχ. γίνεται επιθετικό στο σπίτι)
Το παιδί που εμφανίζει διαταραχές του ύπνου: δυσυπνίες (πχ. αϋπνια, δεν κοιμάται τις συνηθισμένες ώρες), παραϋπνίες (πχ. ξυπνάει με νυκτερινούς τρόμους ή εφιάλτες μέσα στη νύχτα, νυχτερινή ενούρηση)
Επιστρέφει σπίτι με μώλωπες, σπασμένα, ή χαμένα, προσωπικά αντικείμενα, σκισμένα ρούχα
Την κοινωνική απόσυρση – εσωστρέφεια, το παιδί που προτιμά να περνά χρόνο μόνο του
Αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες
Σωματικά συμπτώματα: διαμαρτύρεται για πονοκεφάλους ή για γαστρεντερικά ενοχλήματα
Άγχος για το σχολείο: βρίσκει δικαιολογίες να αποφεύγει το σχολείο
Αιφνίδια μείωση της επίδοσης στο σχολείο
Αναρωτηθείτε:
– Υπάρχει κάτι που ενοχλεί το παιδί σας και δεν είναι ορατό;
– Έχουν συμβεί αλλαγές στις ζωές σας, όπως ο ερχομός νέου μωρού, διαζύγιο, χωρισμός, θάνατος, αλλαγή περιβάλλοντος;
Αν δεν υπάρχουν τέτοιες αλλαγές, χρειάζεται η διερεύνηση άγχους ή κατάθλιψης, χρειάζεται να σκεφτείτε την πιθανότητα το παιδί σας να είναι θύμα εκφοβισμού.
Ακούστε:
Βάλτε τα δικά σας συναισθήματα στην άκρη και ακούστε το παιδί σας χωρίς εκνευρισμό ή θυμό.
Ενθαρρύνετε το παιδί να μιλήσει. Τα παιδιά δυσκολεύονται να μιλήσουν για αυτά τα περιστατικά. Μπορείτε να επιστρατεύσετε μια ευχάριστη κοινή σας δραστηριότητα, το αγαπημένο του παιχνίδι, την διήγηση μιας ιστορίας, εικόνες ανθρώπων με διαφορετικές εκφράσεις και τη σημασία τους.
Δείξτε πως κατανοείτε ό,τι ακούτε, επαναλαμβάνοντας στο παιδί σας αυτά που σας λέει. Ποτέ μην υποτιμάτε την αφήγηση μιας εμπειρίας. Ποτέ μη συμβουλεύετε το παιδί σας να αγνοήσει μια ενοχλητική εμπειρία. Αυτό, πιθανόν να έχει στο μέλλον τη συνέπεια να εξοικειωθεί το παιδί με τις παρενοχλήσεις και να αποκτήσει μια ανοχή που θα το καταστήσει, ενδεχομένως, περισσότερο ευάλωτο.
Ρωτήστε το παιδί σας πως θα ήθελε να βοηθήσετε. Μην το εξαιρέσετε από τις αποφάσεις για τις επόμενες κινήσεις σας, μην ξεκινήσετε την παρέμβασή σας χωρίς να υπάρχει αμοιβαία συμφωνία μεταξύ σας. Ενδέχεται η δική σας άμεση παρέμβαση στο σχολείο να αποτελεί το χειρότερο φόβο του και ακριβώς εκείνη την έκβαση που το παιδί θα ήθελε να αποφύγει το περισσότερο.
Μιλήστε:
Είναι το παιδί σας διαφορετικό; Διαβεβαιώστε το ότι δεν φταίει. Πολλά παιδιά αισθάνονται ότι προκάλεσαν τα ίδια τη συμπεριφορά των άλλων παιδιών.
Μοιραστείτε με το παιδί δικές σας αντίστοιχες εμπειρίες ή εξηγήστε ότι πολλοί ακόμη άνθρωποι (ίσως με αναγνωρίσιμα παραδείγματα επώνυμων ή συγγενικών προσώπων) έχουν υποστεί εκφοβισμό ή άλλη κακοποίηση. Να είστε ειλικρινείς. Η προβολή μιας ισχυρής, δικής σας, προσωπικότητας μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά στη διάθεσή του παιδιού να εκμυστηρεύεται τα δικά του συναισθήματα και να φέρει το αντίθετο αποτέλεσμα.
Εξηγήστε τι σημαίνει νταηλίκι.
Να υποφέρω τον εκφοβισμό δεν σημαίνει ότι είμαι αδύναμος.
Να είμαι ο νταής δεν σημαίνει ότι είμαι δυνατός.
Ενθαρρύνεται το παιδί σας να προσπαθεί να δείχνει ότι έχει αυτοπεποίθηση, ακόμη και αν δεν το αισθάνεται. Εξηγήστε ότι η γλώσσα του σώματος, οι εκφράσεις και ο τόνος της φωνής έχουν την ίδια σημασία με το περιεχόμενο του προφορικού λόγου. Κάντε πρόβες μαζί του για την έκφραση των επιθυμιών του και των σκέψεών του με καταλληλότερο τόνο της φωνής, καταλληλότερες εκφράσεις στο πρόσωπο και με την κατάλληλη γλώσσα του σώματος. Οι άνθρωποι, ακόμη και τα παιδιά, λένε ενίοτε σκληρά λόγια για να επιτύχουν την αντίδραση ή τον εκνευρισμό των άλλων ανθρώπων. Όταν δείχνουμε ότι αυτά τα σκληρά λόγια δεν έχουν απήχηση μέσα μας, ακυρώνουμε συχνά τα κίνητρα του επιτιθέμενου.
Μην επιτρέπετε σε αυτή τη συμπεριφορά να καταδειναστεύει τη ζωή του παιδιού ως σταθερή ανησυχία και ενασχόληση. Αποφεύγετε να πιέζετε τα παιδιά να προσπαθούν να τα καταφέρουν σε αντικείμενα που δεν τα ενδιαφέρουν και βοηθήστε τα να αναπτύξουν τις δεξιότητές τους σε άλλους τομείς που δείχνουν να κερδίζουν περισσότερο την προσοχή τους. Μέσα από αυτές τις εναλλακτικές ενασχολήσεις, τα παιδιά μπορούν να αυξήσουν την αυτοπεποίθησή τους.
Κρατάτε ένα ημερολόγιο συμβάντων και προσκαλείτε το παιδί να το συμπληρώνετε από κοινού. Συμπεριλαμβάνετε όσες περισσότερες πληροφορίες είναι δυνατόν για τη φύση των περιστατικών, τον χρόνο στον οποίο έλαβαν χώρα και το αποτέλεσμα (σωματικό, ψυχικό ή άλλο) που έχουν στο παιδί κάθε φορά.
Βαθμολογείτε τα συναισθήματά του με απλές κλίμακες, πχ. με χρώματα όπου το κόκκινο σημαίνει θυμό, το μπλε στεναχώρια, το μωβ μεγαλύτερη στεναχώρια, κ.τ.λ.
Προσεγγίστε ευγενικά τους διδάσκοντες, με λεπτομέρειες για τα συμβάντα που έχετε καταγράψει στο ημερολόγιό σας με τη συμμετοχή του παιδιού. Ενίοτε συμβαίνει να τιμωρείται το θύμα αντί του νταή επειδή αποκρίθηκε λεκτικά στον θύτη και στοχοποιήθηκε άδικα με τη φτωχή μεταφορά των γεγονότων στους διδάσκοντες.
Αποφύγετε την επίθεση στους διδάσκοντες. Αντί να τους κατηγορήσετε για αμέλεια, επιδιώξτε τη συνεργασία. Οι διδάσκοντες είναι συχνά οι τελευταίοι που μαθαίνουν τι συμβαίνει στα διαλείμματα, ή όταν δεν είναι παρόντες στην τάξη. Ρωτήστε τους διδάσκοντες πως σκέπτονται να διαχειριστούν το πρόβλημα. Ζητήστε να έχετε ενημέρωση για τα επόμενα βήματα.
Δώστε το χρόνο και την ευκαιρία στο σχολείο να ανταποκριθεί σωστά. Μπορείτε να επανέλθετε με τις επόμενες καταγραφές στο ημερολόγιό σας, αν νιώθετε ότι καθυστερεί η επίλυση του προβλήματος.
Να έχετε κατά νου ότι πολύ συχνά ο εκφοβισμός λαμβάνει χώρα εκτός σχολείου και αφορά σε μεγαλύτερα παιδιά που παρενοχλούν τα μικρότερα. Σε αυτές τις περιπτώσεις το σχολείο δεν μπορεί, συνήθως, να παρέμβει. Προσπαθήστε, με τη συνεργασία του παιδιού, να απευθυνθείτε στην οικογένεια των νταήδων με ψυχραιμία και αν αυτό δεν είναι εφικτό, πρέπει να ενημερώνετε την αστυνομία. Μπορείτε να αναζητήσετε εναλλακτικές διαδρομές από και προς το σχολείο και να εφοδιάσετε το παιδί με συναγερμό τσέπης.
Το σχολείο
Το σχολείο πρέπει να αναπτύσσει τη δική του πολιτική διαχείρισης για το νταηλίκι, με τη συμμετοχή του συλλόγου γονέων και κηδεμόνων. Αυτή θα πρέπει να είναι προσαρμοσμένη στα πολιτισμικά δεδομένα της περιοχής του.
Τα σχολεία είναι σκόπιμο να γνωρίζουν τις διαπολιτισμικές τάσεις ή και εντάσεις στις κοινότητές τους. Προτείνεται να καταγράφουν περιστατικά με ρατσιστικό περιεχόμενο που αφορούν στους μαθητές τους και να διατηρούν στοιχεία για τους παραβάτες που δυνητικά μπορούν να γνωστοποιούν στην αστυνομία. Η ρατσιστική βία αποτελεί μια παράνομη πράξη σε κάθε περίπτωση.
Προτείνεται κατά την έναρξη της σχολικής περιόδου να προσδιορίζονται διδάσκοντες σε ρόλους προσώπων αναφοράς για τα παιδιά. Ιδανικά, ένας ή περισσότεροι διδάσκοντες που δεν διδάσκουν την τάξη, μπορούν να αναλαμβάνουν ρόλο παιδαγωγικής μέριμνας για τους μαθητές και ρόλο διαμεσολαβητή. Οι μαθητές μπορούν να προστρέχουν εχέμυθα σε εκείνους για να συζητούν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν μέσα στο σχολείο.
Ο νταής
Τα παιδιά γίνονται νταήδες:
Γιατί έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση
Για να κερδίζουν την προσοχή και τον θαυμασμό των φίλων τους
Γιατί νιώθουν τα ίδια αδύναμα
Από φόβο ότι θα είναι μόνα τους και επιδιώκουν τη συμμετοχή στην παρέα
Γιατί δεν έχουν ανεπτυγμένη την ενσυναίσθηση για τα άλλα παιδιά
Για να εκτονώνουν συναισθήματα θυμού που έχουν από το σπίτι
Γιατί εμπνέονται από την επιθετικότητα στο περιβάλλον τους
Γιατί είναι τα ίδια θύματα εκφοβισμού σε ένα διαφορετικό πλαίσιο
Ρωτήστε το παιδί ποιοί είναι οι φίλοι του και τι του αρέσει / δεν του αρέσει σε αυτούς.
Ρωτήστε το παιδί τι σκέπτεται για το άλλο παιδί που διαμαρτυρήθηκε.
Ρωτήστε αν φοβάται ένα άλλο παιδί που ηγείται της ομάδας και αν συμμορφώνεται με εκείνον από φόβο ότι θα στραφεί εναντίον του.
Ρωτήστε σε ποιά ομαδικά παιχνίδια συμμετέχει και ποιός αποφασίζει για τη συμμετοχή σε αυτά, τον τόπο και τον χρόνο τους.
Προσπαθήστε να μάθετε αν έχει αλλάξει παρέες.
Μάθετε πως αισθάνεται για πρόσφατες αλλαγές στην οικογένειά σας (πχ. τόπος κατοικίας, ο ερχομός νέου μωρού, διαζύγιο ή χωρισμός, θάνατος, κ.α.)
Διερευνήστε τις δυναμικές στο περιβάλλον του σπιτιού σας, τη σχέση του παιδιού με τα αδέλφια του και με τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειάς σας.
Εγκαταλείψτε την άρνηση, δεν αποτελεί επιλογή. Αν γυρίσετε την πλάτη ή επιμένετε να μην πιστεύετε ότι το παιδί σας επιβάλλεται σε άλλα παιδιά, διακινδυνεύετε την παραγνώριση της σημασίας που έχουν τα όρια. Αν η παρέμβασή σας δεν λάβει χώρα έγκαιρα, στην κατάλληλη ηλικία, ενδέχεται να αντιμετωπίσετε περισσότερο παραβατικές συμπεριφορές του παιδιού σας σε μεγαλύτερη ηλικία και την έκθεσή του σε περιπέτειες.
Μην διστάζετε να κάνετε συστάσεις το παιδί σας, να χρησιμοποιείτε απαγορεύσεις, ή να περιορίζετε δραστηριότητές του εν είδει τιμωρίας. Προτιμήστε τη θετική ενίσχυση αρχικά.
Μελετήστε και εξηγήστε τι σημαίνει ισότητα, ισονομία, ελευθερία, δικαιοσύνη και ανθρώπινα δικαιώματα.
Προσπαθήστε να καταγράψετε και να κατανοήσετε το περιεχόμενο της συμπεριφοράς του παιδιού προς ένα άλλο παιδί. Μιλήστε με το παιδί σας για το σωστό και το λάθος.
Ακόμη και αν δεν πιστεύετε μέσα σας ότι η διαφορετικότητα είναι πάντα επιθυμητή ή αποδεκτή, να θυμάστε ότι εκτός από αυτονόητη για τους άλλους, ο σεβασμός της διαφορετικότητας αποτελεί μια ευτυχέστερη επιλογή – όπως και ο σεβασμός των νόμων στις δημοκρατίες - για έναν κόσμο, αύριο, με μεγαλύτερη ασφάλεια και ειρηνική συνύπαρξη – χωρίς επιθετικότητα -, που οπωσδήποτε τον επιθυμείτε κι εσείς για το παιδί σας.
[ΠΗΓΗ: Δημήτρης Παπαδημητριάδης, MD MSc, ψυχίατρος - ψυχοθεραπευτής, Πρώτη δημοσίευση: papadimitriadis.gr ]

Το πρόβλημα του σχολικού εκφοβισμού και η αντιμετώπισή του μέσα από την τέχνη και τη λογοτεχνία
Σκηνή πρώτη: το προαύλιο του Δημοτικού Σχολείου της γειτονιάς μας πριν από μερικούς μήνες. Ημέρα αφιερωμένη στον σχολικό εκφοβισμό, γνωστό ως bullying, με τρεις μαθητές να διαδραματίζουν μια σκηνή λεκτικής βίας ενός παιδιού σε ένα άλλο. Οι λιγοστοί γονείς που μένουν για να το παρακολουθήσουν στέκονται έξω από το σχολείο κοιτώντας προσηλωμένοι, σιωπηλοί.


«Stop Bullying!». Εργο του Κίμωνα Αλέξη, μαθητή της Β΄ Γυμνασίου του Λεοντείου Λυκείου Πατησίων.

Σκηνή δεύτερη: μια συνάντηση τεσσάρων μαμάδων φίλων πριν από μία εβδομάδα. «Θα σας δείξω κάτι», λέει η μία. Το κλιπάκι για το bullying από το Britain has Talent στο Υoutube που έχει κάνει τον γύρο του κόσμου ξεκινάει να προβάλλεται στην οθόνη του υπολογιστή. «O Παναγιώτης θέλει να το βλέπει κάθε μέρα από τότε που ένας συμμαθητής του άρχισε να τον κοροϊδεύει και να τον χτυπάει». Οι γυναίκες κρύβουν τα δάκρυά τους καθώς βλέπουν τα δύο αγόρια να τραγουδούν σε ρυθμούς ραπ εκφράζοντας τα συναισθήματά τους για τον αγώνα ενάντια στο bullying.

Σκηνή τρίτη: η συνομιλία μου με μια καθηγήτρια Γυμνασίου ιδιωτικού σχολείου της Αθήνας για το θέμα του σχολικού εκφοβισμού πριν από λίγες μέρες. «Ξέρετε, τα παιδιά που υποφέρουν από το bullying δεν προέρχονται απαραιτήτως από προβληματικές οικογένειες, οι γονείς τους νοιάζονται γι’ αυτά, απλά συχνά δεν έχουν χρόνο να ασχοληθούν μαζί τους», μου λέει. Αυτή τη φορά είμαι εγώ που παραμένω σιωπηλή.

Επισήμως ο σχολικός εκφοβισμός, η ενδοσχολική βία, η θυματοποίηση ή το bullying ορίζονται ως μια κατάσταση κατά την οποία ασκείται εσκεμμένη, απρόκλητη, συστηματική και επαναλαμβανόμενη βία μεταξύ μαθητών ή παιδιών της ίδιας ηλικίας με σκοπό την επιβολή και την καταδυνάστευση, την πρόκληση σωματικού και ψυχικού πόνου.

Τα νέα, όπως θα έχουν διαπιστώσει πολλοί γονείς και παιδιά, δεν είναι καλά για την Ελλάδα, αφού τα ευρήματα νέων ερευνών φανερώνουν πως τα περιστατικά bullying, ένα φαινόμενο με το οποίο η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα ασχολείται από το 1970, έχουν διπλασιαστεί από το 2010 στη χώρα μας. Σύμφωνα με την πανευρωπαϊκή μελέτη που εκπόνησε το Χαμόγελο του Παιδιού, η Ελλάδα κατέχει την τέταρτη θέση ανάμεσα σε σαράντα ένα κράτη, με ένα στα τρία Ελληνόπουλα να έχει πέσει θύμα bullying. Δεύτερη μελέτη, που διεξήχθη από την Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας Παιδιού και Εφήβου σε σχολεία της Αττικής, φανερώνει πως το 16% των μαθητών Δημοτικού έχει πέσει θύμα εκφοβισμού κι όλα αυτά σε μια εποχή που οι δομές ψυχικής υγείας έχουν ισοπεδωθεί εξαιτίας της ελλιπούς χρηματοδότησης.

Παράλληλα, έχει αυξηθεί το ενδιαφέρον για ενημέρωση των εκπαιδευτικών, των γονέων και των παιδιών, με το υπουργείο Παιδείας να κάνει ιδιαίτερη προσπάθεια τελευταία, ορίζοντας έναν υπεύθυνο σε κάθε σχολείο για το θέμα το εκφοβισμού. Η πιο πρόσφατη εξέλιξη είναι η ανακοίνωση στις 28/4/14, από το υπουργείο, της εγκυκλίου που ενημερώνει τα σχολεία για την υλοποίηση των πράξεων «Ανάπτυξη και Λειτουργία Δικτύου Πρόληψης και Αντιμετώπισης Φαινομένων Σχολικής Βίας και Εκφοβισμού στους Αξονες Προτεραιότητας 1, 2, και 3 του ΕΠ “Εκπαίδευση και Διά Βίου Μάθηση”», ενώ έχει ήδη στήσει ένα ηλεκτρονικό παρατηρητήριο για τέτοια περιστατικά και από τη φετινή σχολική χρονιά προσπαθεί πλέον να οργανώσει προγράμματα επιμόρφωσης και παρέμβασης πανελλαδικά.
Πώς να αισθάνεται άραγε ένα παιδί όταν δεν μπορεί να είναι ασφαλές και ήρεμο μέσα στον χώρο του σχολείου; Τι μπορούμε να κάνουμε για να το βοηθήσουμε; Στην ελληνική βιβλιογραφία βλέπουμε έναν πολλαπλασιασμό των εφηβικών και παιδικών μυθιστορημάτων με θέμα τον σχολικό εκφοβισμό. Ενα από τα πολλά και ενδιαφέροντα που κυκλοφόρησαν πρόσφατα είναι το «Μαζί» της διακεκριμένης Ελένης Πριοβόλου (εκδ. Καλέντη).

«Είναι της μόδας»
«Η λέξη bullying είναι της μόδας, έχει πάρει διαστάσεις στην εποχή μας. Εγώ, προερχόμενη από τη δεκαετία του ’60, τότε που οι δάσκαλοι δεν έδιναν σημασία σε τέτοια θέματα, υπέστην αυτή την ψυχολογική βία επειδή είχα ιδιαιτερότητες ως παιδί (φορούσα γυαλιά κ.ά.)», επισήμανε σε συνομιλία της με την «Κ» η Ελένη Πριοβόλου.

Αναφερόμενη σε επισκέψεις της σε σχολεία για την παρουσίαση του βιβλίου της, η συγγραφέας μάς είπε ότι με τα παιδιά μοιράζεται τη δική της εμπειρία: «Τους λέω να μη θυματοποιούν τον εαυτό τους και πως μέσα από την ομαδοποίηση, την αλληλεγγύη, τη φιλία, μπορούν να γίνουν πιο δυνατοί. Δεν θεωρώ ότι οι αδύναμοι είναι τα θύματα του bullying αλλά οι ιδιαίτεροι, όσοι δεν ακολουθούν τα στερεότυπα όπως και το ότι αυτοί που επιτίθενται έχουν τα δικά τους θέματα που πρέπει να ερευνηθούν. Πιστεύω, και αυτό τονίζω στα παιδιά, ότι τα ίδια μπορούν να δώσουν τη λύση. Τους μιλάω για την άμεση δημοκρατία μέσα στη σχολική κοινότητα».
Άλλα βιβλία με θέμα το bullying που κυκλοφόρησαν πρόσφατα: «Αμίλητη Αγάπη» της Λότης Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου (εκδ. Πατάκη), «Θεατής ή το επόμενο θύμα;» τους Τζέιμς Πρέλερ (εκδ. Πατάκη), «Το κορίτσι του Πέτρου» της Αργυρώς Μουντάκη (εκδ. Μεταίχμιο).

Οι γονείς παίρνουν θέση;
«Συχνά οι γονείς έχουν άγνοια για τέτοια θέματα και δείχνουν αμηχανία ως προς το πώς να αντιδράσουν σε αντίστοιχα περιστατικά όταν εμπλέκονται τα παιδιά τους. Άλλοι τα θεωρούν στοιχείο της εξελισσόμενης προσωπικότητας των παιδιών και των εφήβων (“Ε, παιδιά είναι...”), ενώ άλλοι αντιδρούν ακόμη και με ακραίο τρόπο μηνύοντας άλλους γονείς ή επιβραβεύοντας τη βίαιη συμπεριφορά των παιδιών τους (“Καλά του/της έκανες”)», αναφέρουν από κοινού οι Μαριάννα Δεσύπρη, Λίνα Κεσανοπούλου και Λία Πεϋρέτ, καθηγήτριες στο Λεόντειο Γυμνάσιο-Λύκειο Πατησίων και συντονίστριες της ομάδας «Πάρε Θέση!» του σχολείου, το οποίο επιτελεί σημαντικό και πρωτοποριακό έργο στην Ελλάδα με προγράμματα στήριξης και εποπτείας των μαθητών του σχολείου σε σχέση με το bullying. «Παρόλο που υπάρχει πλέον μια έστω στοιχειώδης ευαισθητοποίηση για το θέμα στην κοινωνία και πολλοί φορείς και εθελοντικές οργανώσεις ασχολούνται με την πρόληψη του εκφοβισμού και της βίας στα σχολεία, η κρίση την οποία βιώνει η ελληνική κοινωνία κάνει τις συνθήκες μέσα στις οποίες ζουν τα παιδιά πιο βίαιες», τονίζουν οι καθηγήτριες.

[ΠΗΓΗ: Σάντρα Βούλγαρη, Bulling, μια σύγχρονη επιδημία, εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Κυριακή 08 Ιουνίου 2014]