Κυριακή, 26 Απριλίου 2015

ΚΑΘΕ ΨΥΧΗ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΚΛΙΜΑΚΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΕΟ (Fernando Pessoa)

Κριτήριο αξιολόγησης στη Νεοελληνική γλώσσα

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Λάθος κλίμακα
Οι μετακινήσεις των πληθυσμών έγραψαν την Ιστορία. Στην προσπάθειά τους να διασωθούν από παγετώνες, καύσωνες, κατακλυσμούς, λιμούς, επιθετικά ζώα και συνανθρώπους τους, οι άνθρωποι, άλλοτε μόνοι, άλλοτε σε μικρές ή μεγαλύτερες ομάδες, μετανάστευαν. Αναλαμβάνοντας το κόστος και τους κινδύνους της μετακίνησης, έφευγαν από τις δυσμενείς συνθήκες ζωής για να φτιάξουν μια καλύτερη ζωή. Ετσι δημιουργήθηκαν οι πολιτισμοί. Έτσι δημιουργήθηκαν κραταιά κράτη της αρχαίας και της σύγχρονης ιστορίας. Ανθρωποι που έφυγαν από την πείνα, τη φτώχεια και τον κίνδυνο ζωής έφτιαξαν την αρχαία Ελλάδα και τη σύγχρονη Αμερική. Μόλις πριν από λίγο καιρό ανακαλύφθηκαν υπόγεια νερά στον Αρη, δίνοντας την ελπίδα ότι ο πλανήτης αυτός θα είναι κατοικήσιμος. Θα υπάρξουν άνθρωποι που θα μεταναστεύσουν εκεί. Οσο κι αν οι περισσότεροι θα μείνουμε για πάντα «ιδανικοί κι ανάξιοι εραστές των μακρινών των ταξιδιών», η ανθρωπότητα ετοιμάζεται για ακόμα ένα μακρινό ταξίδι, για μια μετακίνηση πληθυσμών που θα φτιάξουν έναν καινούργιο πολιτισμό σε έναν άλλο πλανήτη.

Όλα αυτά βέβαια είναι πολύ μακρινά, σχεδόν θεωρητικά, και καθόλου δεν ενδιαφέρουν το παιδάκι που είδαμε και ξανάδαμε στις τηλεοράσεις, στα χέρια των ανθρώπων της διάσωσης. Με το μουσκεμένο ροζ ρουχαλάκι του και ένα σωσίβιο που του ερχόταν πολύ μεγάλο, πέρασε από αγκαλιά σε αγκαλιά, από τα παγωμένα κύματα της θάλασσας στη στέρεα γη για την οποία είχε ξεκινήσει. Ξένοι το πήραν, το στέγνωσαν, το ζέσταναν, του έδωσαν να πιει και να φάει. Δεν μάθαμε ποτέ αν ήταν μόνο ή με τους γονείς του, αν είχε αδέρφια, αν η οικογένειά του πνίγηκε ή διασώθηκε. Δεν μάθαμε ποτέ αν θα συμπεριληφθεί στους 5.000 (κατ’ άλλους 10.000) που είναι έτοιμη να δεχτεί η Ευρώπη ή αν, μόλις στεγνώσει καλά, θα το ξαναβάλουν σ’ ένα καράβι για να το «επαναπροωθήσουν». Πού;
Ο Ματέο Ρέντσι με μαύρη γραβάτα, η κυβέρνησή του και η Βουλή του σε στάση προσοχής κράτησαν ενός λεπτού σιγή για τα θύματα του τελευταίου ναυαγίου, του καραβιού που μετέφερε πρόσφυγες στην Ιταλία. Κι έπειτα έφυγε ο Ρέντσι για να πάει στην έκτακτη σύνοδο κορυφής, όπου ίσως κράτησαν κι άλλη ενός λεπτού σιγή, πριν περάσουν στη χάραξη νέας πολιτικής για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Η αύξηση του αριθμού προσφύγων που διαπλέουν τη Μεσόγειο με τελικό προορισμό την Ευρώπη και η παρεπόμενη αύξηση του αριθμού των ναυαγίων και των πνιγμένων προσφύγων που δεν θα φτάσουν ποτέ στην Ευρώπη θα αντιμετωπιστούν με αύξηση της φύλαξης των θαλάσσιων συνόρων της Ευρώπης.
Σύμφωνα με τους Ευρωπαίους για το προσφυγικό κύμα και για τα ναυάγια φταίνε αποκλειστικά και μόνο οι διακινητές. Οπως δήλωσε ο Ευρωπαίος επίτροπος για τη μετανάστευση «έχουμε κηρύξει τον πόλεμο στους διακινητές». Αν δεν υπήρχαν οι διακινητές, όλοι αυτοί οι άνθρωποι θα έμεναν ήσυχα-ήσυχα στα σπίτια τους, περιμένοντας να σκοτωθούν από τις βόμβες ή τις σφαίρες που κατασκευάζονται στον μακρινό Βορρά των ονείρων τους και μοσχοπουλιούνται στην ταραγμένη πατρίδα τους. Ή θα έμεναν να βλέπουν τα παιδιά τους να μεγαλώνουν στην πείνα, τη φτώχεια, τις στερήσεις που τους επιβάλλουν πολιτικές που διαμορφώνονται σε άλλα κέντρα εξουσίας, στα οποία οι ίδιοι δεν είχαν και ποτέ δεν θα έχουν πρόσβαση. Κι αν ποτέ τολμήσουν να αντιδράσουν σ’ αυτό, θα θεωρηθούν «εχθροί», με ό,τι κι αν αυτό σημαίνει για τους φανατικούς σε όλο τον κόσμο.
Τώρα όμως υπάρχουν οι διακινητές, κάτι αλιτήριοι είναι η αλήθεια, που δεν διστάζουν να εκθέσουν σε σοβαρό κίνδυνο οικογένειες και παιδιά. Για να λύσει αυτό το πρόβλημα, η Ευρώπη θα ενισχύσει τη FRONTEX. Μήπως κάτι χωλαίνει στο σκεπτικό της; [Μαργαρίτα Κουλεντιανού, Εφημερίδα των Συντακτών]

Β. ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ:
A1. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (100 περίπου λέξεις).
Μονάδες 25
Β1. Να αναπτύξετε σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων το περιεχόμενο του αποσπάσματος που ακολουθεί: «Όσο κι αν οι περισσότεροι θα μείνουμε για πάντα «ιδανικοί κι ανάξιοι εραστές των μακρινών των ταξιδιών», η ανθρωπότητα ετοιμάζεται για ακόμα ένα μακρινό ταξίδι, για μια μετακίνηση πληθυσμών που θα φτιάξουν έναν καινούργιο πολιτισμό σε έναν άλλο πλανήτη».  -  Μονάδες 10
Β2. α) Δομικά στοιχεία και τρόποι ανάπτυξης στην πρώτη παράγραφο του κειμένου  -   Μονάδες 6
β) Ποια νοηματική σύνδεση εκφράζουν οι διαρθρωτικές λέξεις στην ίδια παράγραφο  - Μονάδες 4
Β3. α) Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις στην 3η παράγραφο του κειμένου: πρόσφυγες, σύνοδο, αύξηση, ναυαγίων, συνόρων
Μονάδες 5
β) Να γράψετε ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου 4η παράγραφος: ήσυχα, πόλεμο, ονείρων, πείνα, πρόσβαση - Μονάδες 5
Β4.  Άρθρο, δοκίμιο ή επιφυλλίδα; Με στοιχεία από το κείμενο να δικαιολογήσετε την επιλογή σας.

Γ1. Σε άρθρο σας, που θα δημοσιευτεί σε τοπική εφημερίδα, να αναφερθείτε στα φαινόμενα μετακινήσεων πληθυσμών που εντείνονται τον τελευταίο καιρό, στα προβλήματα που αυτά δημιουργούν και στους τρόπους με τους οποίους νομίζετε ότι η πολιτισμένη και ανεπτυγμένη Δύση μπορεί και πρέπει να τα αντιμετωπίσει. (500-600 λέξεις).
Μονάδες 40

Παρασκευή, 24 Απριλίου 2015

ΕΜΕΙΣ ΕΙΜΑΣΤΕ ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΟΠΩΣ ΤΟ ΝΕΡΟ, ΜΕ ΕΝΑ ΦΩΤΟΣΤΕΦΑΝΟ ΑΤΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ

Δεν είναι η ποίηση, αλλά η φιλοσοφία το βασίλειο των στοιχειωδών συγκινήσεων που διατρέχουν ψυχή, νόηση και αισθήσεις και, ταυτόχρονα, τις ναρκώνουν. Για να εκπλαγούμε από «το είναι υπάρχει και το δεν είναι δεν υπάρχει», πρέπει να ξεπεράσουμε με τη φαντασία μας την ίδια την παρουσία των πραγμάτων, αγκυροβολώντας στην άλλη όχθη, στη μεριά της ακατανόητης απουσίας τους. Μόνο μια πρωτόγονη φαντασία, που προκαλείται από ένα λεπτό πνεύμα, μπορεί να διανύσει αυτή τη διαδρομή. Μόνο μια άγρια σκέψη, που να κατέχει όμως μια καλή ορθολογική τεχνική, είναι σε θέση να φανταστεί το μηδέν (ακόμη και για να το αρνηθεί) ή το άπειρο (ακόμη και για να το αλείψει πάνω στην ιστορία).


Οι θεμελιώδεις συγκινήσεις διατρέχουν την καρδιά μιας κουλτούρας, μόνο όταν μια παιδαριώδης ψυχή ξαφνικά ανοίγει τα φτερά της στα τεχνάσματα του νου. Στην πραγματικότητα, το φιλοσοφείν ανταποκρίνεται με πρωτογενείς συγκινήσεις (που επιτρέπει η μνήμη που δεν έχει σβηστεί από τη βαρβαρότητα) στις προκλήσεις του εκλεπτυσμένου πολιτισμού, παράγοντας μ’ αυτόν τον τρόπο αποπνικτικές αφαιρέσεις.

Τα υπόλοιπα είναι απλός συλλογισμός, κάτι το καθημερινό, μ’ άλλα λόγια, το απατηλό πήγαινε-έλα ανάμεσα στο «μέσα» και στο «έξω» που αναπτύσσεται ατόφια μέσα στη λογική, εντοιχισμένη στο κρανίο.

Αυτή η «άλλη» φιλοσοφία μάς κάνει ν’ ακούμε τον βόμβο της σκέψης, τη διαρκή ανησυχία εκείνης της σφήκας που έχουμε μέσα στο κεφάλι μας από παιδιά και που συνέχεια χτυπά στα μάτια μας προσπαθώντας να βρει διέξοδο. Όπως κάνουν οι μύγες, το φθινόπωρο, χτυπώντας με ορμή στα κλειστά παράθυρα αναζητώντας την ελευθερία τους.

Με ψυχολογικούς όρους, η ελευθερία της σκέψης είναι η ιδιότητα που συνδυάζει (χωρίς να τις αναμιγνύει) την ανάγκη και το αντίθετό της ή, αν θέλουμε, το δυνατό με το αδύνατο, το πραγματικό με το εξωπραγματικό.

Αυτή η ιδιότητα έχει κάτι το απροσδιόριστο, και γι’ αυτό συνηθίζουμε να συγκρίνουμε την ελευθερία με την ελαφρότητα του αέρα. Ο Σοπενχάουερ στιγμάτισε τον άνθρωπο που αισθάνεται ελεύθερος όπως ο αέρας και τον προσκάλεσε να αισθάνεται ελεύθερος όπως το νερό.

Σ’ αυτή την άψογη σκέψη θα μπορούσαμε να προσθέσουμε μόνο μία παρατήρηση. Το νερό δεν έχει ούτε συνείδηση ούτε φαντασία, και άρα δεν έχει μέλλον. Εμείς αντίθετα έχουμε και τη μία και την άλλη, και γι’ αυτό εκείνο το φωτοστέφανο πιθανοτήτων, μάλλον αδύνατων, ή δυνατοτήτων, ίσως απίθανων, που περικυκλώνει τον πυρήνα της αναγκαιότητας, είναι ακριβώς η πεμπτουσία της ίδιας της ζωής μας. Η οποία είναι διπλή σε σχέση με το νερό, γιατί μέσα από τη φαντασία περιέχει συγκεκριμένα την ασάφεια του δυνατού, στο παρόν και στο μέλλον, στον σκοπό και στο αποτέλεσμα.

Αλλά αυτός ο ατμός ψευδαισθήσεων και προγραμμάτων, αυτή η ομίχλη ελευθερίας, δεν διαφεύγει από την έλξη της αναγκαιότητας, δεν χάνεται στο κενό του αφηρημένου. Αντίθετα, καταβρέχει πάλι τη μηχανή, τη λαδώνει, τη γονιμοποιεί, την εμπλουτίζει και, χωρίς να αλλοιώσει τη λειτουργία της, τη μεταλλάσσει. Εμείς είμαστε ελεύθεροι όπως το νερό, με ένα φωτοστέφανο ατμού στην επιφάνεια.

Με τον καθαρό αέρα αντίθετα μοιάζει ο ευαίσθητος ηλίθιος, ο μεταμοντέρνος ήρωας, το προϊόν της κοινωνιολογικής κλινικής, ο άνθρωπος αποσυναρμολογημένος από την ψυχανάλυση και νοσηλευμένος στη μαζική κουλτούρα, έτοιμος να δεχτεί τις αμέτρητες θεραπείες που δικαιωματικά του ανήκουν.


[ΒΑΡΒΑΡΟΤΗΤΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ στην Τρίτη Ματιά του Φοίβου Γκικόπουλου, Ομότιμου καθηγητή Φιλοσοφική Σχολή ΑΠΘ, επιφυλλίδα που δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα των Συντακτών την Πέμπτη 23 Απριλίου 2015]

Τρίτη, 21 Απριλίου 2015

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΛΗΓΑΔΕΣ ΝΕΦΩΝ ΤΟΞΙΚΟΥ ΜΙΣΟΥΣ ΜΕ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΥ ΛΑΘΡΟΗΓΕΤΩΝ ΕΝΩΜΕΝΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Η de facto πολιτική της Ε.Ε είναι να αφήνει τους μετανάστες να πνίγονται, ώστε να σταματήσει έτσι, να έρχονται κι άλλοι. Δηλαδή, να φοβίσει άλλους και να τους σταματήσει από το να κάνουν το ταξίδι. Πέρυσι σχεδόν τέσσερις χιλιάδες πτώματα ανθρώπων περισυλλέγησαν από τη Μεσόγειο.  Κι αυτός ο αριθμός αντιπροσωπεύει, μόνο τα πτώματα που βρήκαμε. Ο συνολικός αριθμός των αφίξεων στην Ιταλία το 2014 ανέβηκε πάνω από 300% από το προηγούμενο έτος, με περισσότερους από 170.000 πρόσφυγες.  Και η απάντηση της ΕΕ, καθοδηγούμενη από την σκληρή βρετανική κυβέρνηση, ήταν να μειώσει τη βασική επιχείρηση διάσωσης, το Mare Nostrum. Πόσους ακόμη θανάτους μπορεί ν’ αντέξει το στομάχι μας; 


Οι πρόσφυγες δεν χρειάζονται τα δάκρυά μας. Έχουν ανάγκη να σταματήσουμε να τους κάνουμε πρόσφυγες

Ήταν γυμνός. Στην πόλη τον πετροβολούσαν.
Κι έφευγε, με το αίμα να στάζει πίσω του. "Θέλει να δείχνει ανυπεράσπιστος" έλεγαν οι σοφοί.
Μα όταν τον βρήκαμε νεκρό, έξω στα χωράφια, είδαμε πάνω  στο γυμνό του στήθος το μεγάλο ζωγραφισμένο πουλί,
που τούτρωγε το τελευταίο κουρέλι [Τάσος Λειβαδίτης, ΑΥΤΟΠΡΟΔΟΣΙΑ, από τη συλλογή ΤΟ ΕΓΚΛΗΜΑ, Ο ΠΟΙΗΤΗΣ και ΜΕΡΙΚΑ ΜΗΛΑ]

Ονειρευόμουν  να βρω έναν τόπο σ' αυτόν τον θαλάσσιο ορίζοντα που τώρα πνίγει την ανάσα.
Στην έρημο, οι λαθρέμποροι ανακατεύουν το νερό με βενζίνη, ώστε οι άνθρωποι που μεταφέρουν να μη το πίνουν γρήγορα και τους κοστίζουν περισσότερα χρήματα.  Μερικές φορές τα φορτηγά μέσα στα οποία είναι στοιβαγμένοι, κολλάνε καθώς διασχίζουν τη Σαχάρα, κάποιοι πρέπει να κατέβουν για να τα σπρώξουν, ώστε να ξεκολλήσουν, τους οποίους συχνά αφήνουν πίσω, μόλις καταφέρουν να ξεκινήσουν πάλι τα φορτηγά.

Στα μεταβατικά στρατόπεδα στη Λιβύη, πριν από την επικίνδυνη επιχείρηση διάσχισης της Μπλε Ερήμου, παίζουν ποδόσφαιρο, πάλη και συγκεντρώνουν όλοι μαζί τα λιγοστά τους χρήματα, ώστε ακόμη κι ένας πιο φτωχός φίλος τους, να μπορέσει να πληρώσει για το ταξίδι.  Ένας άντρας λέει, ότι το μικροσκοπικό ξύλινο σκάφος του, πλαισιωνόταν από δελφίνια, καθώς έκαναν το ταξίδι, τρία σε κάθε πλευρά, όπως οι φύλακες-άγγελοι, και αυτό ήταν που του έδωσε ελπίδα.

Αυτοί είναι οι άνθρωποι που επιτρέπουμε να πεθαίνουν στη Μεσόγειο. Η de facto πολιτική της Ε.Ε, είναι να αφήσουμε τους μετανάστες  να πνίγονται, ώστε αυτό να φοβίσει άλλους και να τους σταματήσει από το να κάνουν το ταξίδι. Πέρυσι σχεδόν τέσσερις χιλιάδες πτώματα ανθρώπων περισυλλέγησαν από τη Μεσόγειο.  Κι αυτός ο αριθμός αντιπροσωπεύει, μόνο τα πτώματα που βρήκαμε. Ο συνολικός αριθμός των αφίξεων στην Ιταλία το 2014 ανέβηκε πάνω από 300% από το προηγούμενο έτος, με περισσότερους από 170.000 πρόσφυγες.  Και η απάντηση της ΕΕ, καθοδηγούμενη από την σκληρή βρετανική κυβέρνηση, ήταν να μειώσει τη βασική επιχείρηση διάσωσης, το Mare Nostrum.

Το αναπόφευκτο αποτέλεσμα είναι, ότι 500 άνθρωποι έχουν ήδη χάσει τη ζωή τους το τρέχον έτος.  Η εικόνα για την αντίστοιχη περίοδο του 2014 ήταν 15. Υπάρχουν μισό εκατομμύριο άνθρωποι στη Λιβύη, που περιμένουν για να κάνουν αυτό το ταξίδι. Πόσους περισσότερους θανάτους μπορεί ν’ αντέξει το στομάχι μας; 
 Η μετανάστευση απεικονίζει ένα από τα χαρακτηριστικά της σύγχρονης ζωής, η οποία είναι καθαρός δόλος  δι’ αντιπροσώπου. Όπως τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη και τα παράγωγά τους,  η μεταναστευτική πολιτική επιτρέπει στους ισχυρούς να προκαλούν φρίκη στους αδύναμους χωρίς να λερώσουν τα χέρια τους.

Ο James Brokenshire, ο υπουργός ο οποίος υπερασπίστηκε την διακοπή του προγράμματος διάσωσης Mare Nostrum, με το εμετικό επιχείρημα ότι το πρόγραμμα αυτό, ενθάρρυνε τη μετανάστευση, δεν χρειάζεται ποτέ να αφήσει τους θανάτους που η απόφαση του βοήθησε να προκληθούν, να χαλάσουν το ακριβό γεύμα του με τους εκπροσώπους από τα κλειστά λόμπι συμφερόντων. Οι θάνατοι αυτοί δεν τον επηρεάζουν.

Επηρεάζουν όμως εμάς. Αυτήν τη στιγμή είμαστε μια διαλυμένη και μειωμένη κοινωνία, γεμάτη καχυποψία και δυσπιστία προς τους άλλους, ακόμη και αν  διεστραμμένα παλεύουμε με τη μοναξιά και την αποξένωση. Εμείς αναπνέουμε το τοξικό νέφος του μίσους απέναντι στους μετανάστες, που παράγεται από τον Nigel Farage και την Κaite Hopkins, και αυτό μας καθιστά λιγότερο ανθρώπους.

Ξεχάστε το γεγονός ότι αυτή η κοινωνία δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει χωρίς τους μετανάστες, ότι κανείς άλλος δεν θα μαζέψει τα λαχανικά σας και δεν θα φτιάξει τον καφέ latte σας και δεν θα σηκωθεί στις 4 το πρωί για να καθαρίσει το γραφείο σας. Ξεχάστε τη μαζική φορολογική συμβολή των μεταναστών στο δημόσιο ταμείο. Το θέμα αυτό δεν αφορά την οικονομία.
 Πάρα πολύ συχνά, ακόμη και η θετική στάση, εξετάζει τη μετανάστευση με βάση τους αριθμούς, τα χρήματα και το όφελος, την εξετάζει με βάση την άποψη του «τι μπορούν να προσφέρουν σε εμάς;». Το θέμα αυτό όμως, αφορά δύο πράγματα: τη συμπόνια και την ευθύνη.

Η «Λαμπεντούσα», το θεατρικό μου έργο, που παίζεται αυτή τη στιγμή στο Soho Theatre, επικεντρώνεται σε δύο άτομα στο αιχμηρό άκρο της λιτότητας στην Ευρώπη. Ο Stefano είναι ένα ακτοφύλακας, του οποίου η δουλειά είναι να αλιεύει νεκρούς μετανάστες από τη θάλασσα. Η Denise είναι μία αποπληρώτρια δανείων σε μια εταιρεία. Δεν είναι φιλελεύθεροι. Δεν τους αρέσουν οι άνθρωποι με τους οποίους συναναστρέφονται. Δεν μπορούν όμως να αντέξουν οικονομικά αλλιώς. Όπως λέει ο Stefano: «Προσπαθείς να τους κρατήσεις σε απόσταση. Υπάρχουν πάρα πολλοί από αυτούς. Και αυτό σε κάνει να σκεφτείς, σχετικά με το τυχαίο, ότι εγώ μπορώ να περπατάω σε αυτούς τους δρόμους, ενώ εκείνος όχι. Το έδαφος γίνεται ωκεανός κάτω από τα πόδια σου.»

Η μετανάστευση απεικονίζει ένα από τα χαρακτηριστικά που σηματοδοτούν τη σύγχρονη ζωή: κακία και δόλος δι' αντιπροσώπου. Αλλά τελικά, η επίδραση στους ανθρώπους, από ό,τι κάνουν, καταφέρνει να φανεί. Στους επακόλουθους αγώνες τους, τόσο ο Stefano όσο και η Denise βοηθιούνται από μια φιλία, μέσα από δισταγμούς και αμφισβήτηση, από κάποιον που προηγουμένως τον θεωρούσαν  επιβάρυνση. Αυτό είναι συμπόνια όχι ως ένα ευγενές συναίσθημα για κάποιον που βρίσκεται σε χειρότερη θέση από σένα, αλλά ως αρχική αμοιβαία αναγκαιότητα των ανθρώπων που δεν έχουν τίποτα άλλο, παρά ο ένας τον άλλον. Σε αυτό το σημείο ακριβώς βρισκόμαστε,  μέσα μία εντελώς κατεστραμμένη, διεφθαρμένη και συντεχνιακή πολιτική στις αρχές του 21ου αιώνα. Οι ισχυροι δεν δίνουν δεκάρα. Το μόνο που έχουμε είναι ο ένας τον άλλον.

Αλλά εξίσου σημαντική είναι και η ευθύνη. Σε όλη την οργή για τη μετανάστευση, ένα θέμα είναι, που ποτέ δεν συζητιέται : τι έχουμε κάνει και  κάνουμε εμείς, για να την προκαλούμε. Μια έκθεση που δημοσιεύθηκε αυτή την εβδομάδα από τη Διεθνή Κοινοπραξία των δημοσιογράφων ,που διενεργούν έρευνες προκύπτει, ότι η Παγκόσμια Τράπεζα εκτόπισε, τον εντυπωσιακό αριθμό των 3,4 εκατομμυρίων ανθρώπων τα τελευταία πέντε χρόνια. Με τη χρηματοδότηση των ιδιωτικοποιήσεων, την αρπαγή της γης και τα φράγματα, υποστηρίζοντας τις εταιρείες και τις κυβερνήσεις που κατηγορούνται για βιασμούς, δολοφονίες και βασανιστήρια, και βάζοντας $ 50 δις σε έργα που χαρακτηρίζονται από ύψιστο κίνδυνο και για «αμετάκλητες και άνευ προηγουμένου» κοινωνικές επιπτώσεις, η Παγκόσμια Τράπεζα συνέβαλε μαζικά στη ροή μετανάστευσης των φτωχών ανθρώπων σε όλο τον κόσμο. Το μοναδικό και μεγαλύτερο πράγμα που θα μπορούσαμε να κάνουμε για να σταματήσει η μετανάστευση είναι να καταργήσουμε την ανάπτυξη της μαφίας: την Παγκόσμια Τράπεζα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα για την Ανασυγκρότηση και την Ανάπτυξη.

Μαζί με τα παραπάνω στενά συνδέεται και η ανάγκη να σταματήσουν να βομβαρδίζουν τη Μέση Ανατολή. Η Δύση κατέστρεψε την υποδομή της Λιβύης, χωρίς να χει καμία ιδέα, για το με τι θα την αντικαταστήσει. Τώρα υπάρχει μια κατάσταση κενού. που διοικείται από πολέμαρχους και που αποτελεί τώρα το κέντρο της Μεσογείου για λαθραία διακίνηση ανθρώπων. Είμαστε καθαρά πίσω από το καθεστώς Σίσι στην Αίγυπτο που επιδιώκει να εξαλείψει την Αραβική Άνοιξη, να πατάξει τους μουσουλμάνους και να ιδιωτικοποιήσει τις υποδομές, γεγονότα τα οποία ωθούν τεράστιο αριθμό ανθρώπων στις βάρκες. Το παρελθόν μας έργο στη Σομαλία, τη Συρία και το Ιράκ οδηγεί σαφώς τις εθνικότητες αυτές στην κορυφή της λίστας των μεταναστών.

Δεν προκαλείται φυσικά,  πλήρως η μετανάστευση από τη Δύση. Αλλά ας κάνουμε επιτέλους μια ειλικρινή συζήτηση για την ευθύνη και το κομμάτι που της αναλογεί. Ας κάνουμε μια ειλικρινή συζήτηση για τι σημαίνει η τακτική του να εκμεταλευόμαστε την αφρόκρεμα, τους πόρους και τον πλούτο των φτωχών χωρών.   Η μετανάστευση είναι ένα σύνθετο θέμα. Αλλά ας μην είμαστε δειλοί και να υποκρινόμαστε ότι οι μετανάστες θα σταματήσουν να έρχονται. Επειδή δεν θα σταματήσουν. Αυτό δεν θα σταματήσει ποτέ.

Όταν οι Έλληνες έφτασαν πρόσφυγες στη Συρία - μια συγκλονιστική φωτογραφία Ένα ιστορικό ντοκουμέντο - που ίσως μας κάνει να καταλάβουμε το δράμα των Σύρων της πλατείας Συντάγματος

Δεν ήταν μόνο μοίρα των Σύρων να γίνονται πρόσφυγες στην Ελλάδα. Και οι Έλληνες έφτασαν κάποτε κυνηγημένοι στη Συρία, ζητώντας προστασία. Σε αυτή την σπανια φωτογραφία από το Βιβλιοθήκη του Κογκρέσσου που η LifO αναδημοσιεύει, Έλληνες πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, καταφεύγουν στο Χαλέπι, κατά την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1923, μετά τη Συνθήκη της Λωζάνης.   Τότε, 17.000 εξαθλιωμένοι Έλληνες κατέφθασαν στις μεγάλες Συριακές πόλεις για να εγκατασταθούν, πρόσκαιρα ή και μόνιμα. Στη λεζάντα της φωτογραφίας, που προφανώς εικονίζει μια σκηνή συσσιτίου, αναγράφεται ότι οι Αμερικανοί σίτισαν 12.000 Έλληνες".   Ανάλογες σκηνές, αντεστραμμένες όμως, συμβαίνουν σήμερα στην πλατεία Συντάγματος. Η Ιστορία δοκιμάζει τον ανθρωπισμό των Ελλήνων
Κι ένα σκληρό βίντεο της διεθνούς αμνηστίας, για την αδιαφορία των Ευρωπαίων ηγετών για τους πνιγμούς μεταναστών: η Άνγκελα Μέρκελ, ο Ντέιβιντ Κάμερον και τα επιπλέοντα πτώματα: https://youtu.be/jlx21IRU7C0

ΔΙΑΘΕΣΗ ΗΜΕΡΑΣ: φυτρώνουν κυπαρίσσια σε πράσινη θάλασσα;

νερό κεκαθαρμένο
ας μπορούσα να σε πιω
ένα ποτήρι πάτο κι ας είμαι νηστικός
πηγή του κακού χτισμένη στο σώμα μας
από πέτρα και από τσιμέντο
ίσως τα γερμανικά αυτοκίνητα
ίσως οι εντοιχισμένες ηλεκτρικές συσκευές
τρίτης γενιάς ή οι αρχές του διαφωτισμού
με οδήγησαν στη φρίκη που φοβόμουν
να με παρακολουθούν σε ζωντανή τηλεοπτική
μετάδοση ολοζώντανοι οι φίλοι που έχασα
και μια εμπόλεμη πατρίδα που ξέχασα
μέσα σε μια βάρκα που γέρνει όπως κλαίμε
ποιοι είμαστε και που πάμε
αναρωτιέμαι
μικρό μου ξύλινο ποίημα
που έγινες σανίδα μισοβουλιαγμένη
σερφάρω στις εσχατιές της μεσογείου
σαν να πηγαίνω σχολική εκδρομή
ενώ μετράω αν το βάρος του σώματος μου
είναι άραγε μικρότερο ή μεγαλύτερο
της ασκούμενης σ΄ αυτό άνωσης
για να υπολογίσω αν θα βυθιστώ και θα πνιγώ
ή θα γλίστρησω πάνω στα κύματα έχοντας την αίσθηση
πως δειλά δειλά ανεβαίνω προς ένα παράδεισο
την ώρα που όλα γύρω μου βουλιάζουν
ίσως γιατί στο βάθος του ορίζοντα
θάλασσα και ουρανός γίνονται ένα
δήθεν σπάνια χρωματική αυταπάτη
πως χωρίς να ξέρεις ούτε μια ξένη γλώσσα
μπορείς να κρυφτείς πέρα από τα σύνορα
εκεί που κανείς δεν σε περιμένει
και επειδή τα θαύματα συνήθως είναι ακριβά
καλύτερα να βγάλεις ένα εισιτήριο άνευ επιστροφής
για να μη ξοδεύεσαι κιόλας
κάποτε ήμουν σαν κι εσένα
τώρα που δεν υπάρχω ξέρω πως θα με αγαπάς
και αν ήταν αλλιώς τα πράγματα
οι άνθρωποι θα έπρεπε να πληρώνουν
υποχρεωτικά σαν συμβολικό φόρο
ένα ποσοστό πολλαπλασιαζόμενο επί τοις εκατό
που να μεγαλώνει κάθε μέρα ανάλογα
με το πόσες ψυχούλες θαλασσοπνίχτηκαν
κι αυτό θα μας βοηθούσε να αποκτήσουμε
λίγη συνείδηση της παγκόσμιας γεωγραφίας
και η βρύση μας τα ψυχοσάββατα
να μη στάζει σταγόνες αίμα
αντί για νερό 

[ ΒΑΣΟΣ ΓΕΩΡΓΑΣ: Η ΔΙάΘεσηΗΜέΡας έχει γραφεί για να διαβαστεί με υπόκρουσητην προτεινόμενη μουσική]:

Δευτέρα, 20 Απριλίου 2015

ΝΕΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΑΝΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟΣ: προβλήματα και προκλήσεις από την «εκλαΐκευση» της επιστήμης

Πώς διαμορφώνεται στις μέρες μας –και από ποιους– η δημόσια εικόνα της επιστήμης; Πόσο επαρκώς ενημερωμένοι είναι οι μη ειδικοί σε θέματα επιστήμης πολίτες για τις πρωτοποριακές ανακαλύψεις της βασικής έρευνας και τις τεχνολογικές εφαρμογές της; Αφορμή για να εξετάσουμε πιο συστηματικά αυτά τα ερωτήματα στάθηκε η ιδιαίτερα τιμητική πρόσκληση που δέχτηκε ο γράφων, ως συντάκτης επιστημονικών θεμάτων της «Εφημερίας των Συντακτών», από τον Λευτέρη Ζούρο, ομότιμο καθηγητή Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, να μιλήσει στη «Δαρβινική Δευτέρα», μια επιστημονική εκδήλωση-συζήτηση που απευθύνεται όχι σε ειδικούς, αλλά στο ευρύ κοινό, και πραγματοποιείται μια φορά τον μήνα στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης Έτσι, τη Δεύτερα (30-3-2015) είχαμε την ευκαιρία να παρουσιάσουμε και κυρίως να συζητήσουμε με ένα ενθουσιώδες και πολυπληθές ακροατήριο για τον «Ρόλο της δημοσιογραφίας στον επιστημονικό αναλφαβητισμό: προβλήματα και προκλήσεις στην εκλαΐκευση της επιστήμης». Το σημερινό άρθρο επιχειρεί να συνοψίσει, αναμφίβολα ανεπαρκώς, αφού δεν μπορεί να αναπαραγάγει την τόσο ζωντανή και διεγερτική εμπειρία διαλόγου.


Η διάδοση στο ευρύ κοινό των μεγάλων κατακτήσεων, των πολλαπλών δυνατοτήτων και των ασύλληπτων τεχνολογικών εφαρμογών της επιστημονικής έρευνας αποτελεί σήμερα ζωτική ανάγκη κάθε κοινωνίας που αυτοπροσδιορίζεται, αυτάρεσκα, ως «κοινωνία της γνώσης». Όμως, η ζωτική όσο ποτέ ανάγκη των πολιτών για έγκυρη ενημέρωση και κριτική αποτίμηση των επιτευγμάτων της τεχνοεπιστήμης σκοντάφτει σε δύο φαινομενικά ανυπέρβλητα εμπόδια: αφενός στη δυσκολία κατανόησης από το μη ειδικό κοινό των νέων επιστημονικών-τεχνολογικών κατακτήσεων, και αφετέρου στις ατυχείς ή και σκοπίμως παραπλανητικές «εκλαϊκευτικές» στρατηγικές που τόσο συχνά υιοθετούνται από τους επίδοξους εκλαϊκευτές (ειδικούς δημοσιογράφους ή επιφανείς επιστήμονες).
Ίσως, τελικά, το μεγαλύτερο εμπόδιο στη δημοσιοποίηση της επιστημονικής γνώσης να είναι η ίδια η νεωτερική ιδέα και πρακτική της «εκλαΐκευσης». Η «αφ’ υψηλού» δηλαδή και επιλεκτική μεταφορά πληροφοριών από τους λίγους (που γνωρίζουν) στους πολλούς (που αγνοούν), η οποία οδηγεί σε πρωτοφανή επιστημονικό αναλφαβητισμό αλλά και σε νέες, ιδιαίτερα επικίνδυνες μορφές κοινωνικού αποκλεισμού.
Εκλαΐκευση ή οικειοποίηση του επιστημονικού λόγου
Μήπως όμως η εκλαΐκευση, δηλαδή η «μετάφραση» του επιστημονικού ιδιωματικού λόγου στην καθημερινή γλώσσα, είναι όντως απαραίτητη, όπως πολλοί ισχυρίζονται, για τη διάδοση της «δύσπεπτης» επιστημονικής σκέψης και την οικειοποίησή της από το ευρύ και μη ειδικό κοινό; Περισσότεροι από δύο αιώνες εξέλιξης των εκλαϊκευτικών πρακτικών υποδεικνύουν το αντίθετο: ότι πρόκειται αναμφίβολα για μια ελιτίστικη προσέγγιση, η οποία όχι μόνο υπονομεύει την ίδια την πράξη της επιστημονικής ενημέρωσης, αλλά και αδικεί καταφανώς τις γνωσιακές ικανότητες του μη ειδικού κοινού.
Δεν είναι, λοιπόν, διόλου περίεργο το ότι η ευρύτερη δυνατή διάδοση του επιστημονικού πολιτισμού αναδεικνύεται σε ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά-παιδαγωγικά στοιχήματα του εικοστού πρώτου αιώνα. Μόνο αν κερδηθεί αυτό το στοίχημα θα μπορέσει ίσως να γεφυρωθεί το χάσμα ανάμεσα στην επιστήμη και την κοινωνία, που είναι καταστροφικό και για τις δύο.
Γιατί όμως στην εποχή μας, που αυτοχαρακτηρίζεται «εποχή του επιστημονικού πολιτισμού», εξακολουθεί να πρυτανεύει ο επιστημονικός αναλφαβητισμός και ο φόβος απέναντι στις εξελίξεις και τα επιτεύγματα της σύγχρονης τεχνοεπιστήμης; Μια εύλογη εξήγηση είναι ότι οι νέες κοινωνικές σχέσεις και ανισότητες οικοδομούνται πάνω σ’ αυτόν ακριβώς τον κοινωνικά επιβεβλημένο επιστημονικό αναλφαβητισμό. Διότι, βέβαια, ακόμη και οι πλέον δύσπιστοι οφείλουν να παραδεχτούν ότι η σύγχρονη βιοπολιτική ασκείται και, κυρίως, εξαρτάται από εκείνους που κατέχουν, διαχειρίζονται και ελέγχουν την εντυπωσιακή παραγωγή επιστημονικής γνώσης.
Πάντως, ο τεράστιος όγκος γνώσης που έχει συσσωρευθεί από τις λεγόμενες «θετικές» επιστήμες, και κυρίως οι ασύλληπτες τεχνολογικές εφαρμογές αυτής της γνώσης δεν φαίνεται να είναι πλέον σε θέση ούτε να δικαιολογήσουν την, μέχρι πρόσφατα, αυταπόδεικτη αξία της επιστήμης, ούτε να νομιμοποιούν αυτομάτως τις τεχνολογικές εφαρμογές της.
Πράγματι, οι καταστροφικές για το περιβάλλον συνέπειες της ανεξέλεγκτης τεχνολογικής ανάπτυξης, οι γεωπολιτικές εφαρμογές της ατομικής ενέργειας, οι καταχρήσεις της βιοτεχνολογίας και της βιοϊατρικής, τείνουν σταδιακά να αμαυρώσουν την κυρίαρχη και ωραιοποιημένη δημόσια εικόνα της επιστήμης, το νεωτερικό όνειρο της έλευσης ενός επίγειου τεχνοεπιστημονικού «παραδείσου».
Γεγονός που, με τη σειρά του, θα έπρεπε να επιβάλει μια εντελώς διαφορετική γνωστική-παιδαγωγική προσέγγιση από την ψευδεπίγραφα «δημοκρατική» κοινωνική πρακτική της εκλαΐκευσης της επιστήμης. Κυρίως όμως, απαιτείται σήμερα μια νέα ηθικο-πολιτική αξιολόγηση και διαύγαση των περίπλοκων σχέσεων της επιστήμης με την κοινωνία και τον πολιτισμό.
Αντ’ αυτού, λόγω της ανεπαρκούς, υπερβολικά ωραιοποιημένης και τελικά κακής επιστημονικής ενημέρωσης του κοινού από τα ΜΜΕ (αλλά και τα ειδικά περιοδικά) δημιουργείται μια μάλλον ουτοπιστική και συχνά παραπλανητική δημόσια εικόνα της τεχνοεπιστήμης.
Πώς αλλιώς να εξηγήσει κανείς το γεγονός ότι, σε μια εποχή βαθιάς οικονομικής και πολιτισμικής κρίσης, η μοναδική στρατηγική άμυνας που υιοθετούν οι «αγορές» είναι ο κοντόφθαλμος βιοπολιτικός «επιστημονισμός»: ο μύθος δηλαδή ότι η επιστήμη ή η τεχνολογία, αργά ή γρήγορα, θα δώσουν τη «λύση» για τη γενικευμένη κοινωνική και παραγωγική κατάρρευση. Μια λύση, ωστόσο, που επιβάλλει την ιδιωτικοποίηση και τη συστηματική υποβάθμιση του δημόσιου χαρακτήρα της επιστημονικής έρευνας.
Η επιστημονική σκέψη ως αντίδοτο στον σκοταδισμό
Αν, τώρα, προσθέσει κανείς στη διάψευση των ουτοπιστικών μύθων της τεχνοεπιστήμης και τη συστηματική υπονόμευση των αρχών της νεωτερικής επιστήμης από ό,τι συνήθως περιγράφεται ως «επιστημολογία», από τις θεμελιώδεις δηλαδή ανακαλύψεις που προέκυψαν από τη μελέτη της ιστορίας και της μεθοδολογίας των επιστημών, διαπιστώνουμε ότι, στις μέρες μας, η κατάρρευση του κοινωνικού μύθου της επιστήμης είναι πλήρης.
Πράγματι, αυτές οι νέες επιστημολογικές ανακαλύψεις, στα τέλη του εικοστού αιώνα, οδήγησαν σταδιακά σε μια ριζική κριτική του επιστημονικού εγχειρήματος συνολικά, και τροφοδότησαν με επιχειρήματα τις πιο ακραίες μεταμοντέρνες, σκεπτικιστικές και αποδομιστικές απόψεις που επιθυμούν προγραμματικά να συσκοτίσουν την αποφασιστική σημασία της επιστημονικής προσέγγισης για την ανθρώπινη ιστορία.
Παραβλέποντας (σκοπίμως!) τον ιδιαίτερα γόνιμο και κοινωνικά επωφελή διάλογο της επιστήμης με τη φυσική πραγματικότητα, οι μεταμοντέρνες «επιστημολογικές» αντιλήψεις που είναι σήμερα στη μόδα, ενώ αναβάθμισαν τον ρόλο της Κοινωνίας υποβάθμισαν συστηματικά τον ρόλο της Φύσης, μέχρι του σημείου να την εξαλείψουν εντελώς ως αιτία ή, έστω, ως την κινητήρια δύναμη για την παραγωγή της επιστημονικής γνώσης και πρακτικής (τεχνολογία).
Έτσι όμως, ορισμένοι επιφανείς κοινωνιολόγοι της επιστήμης κατέληξαν να εισαγάγουν λαθραία στην ανθρώπινη γνωστική περιπέτεια –χωρίς ποτέ να τη δικαιολογήσουν επαρκώς– μια πολύ πιο σκοτεινή κοινωνικοπολιτική αιτιότητα, η οποία θεωρείται σχεδόν «υπερ-φυσική». Η συγκεκριμένη επιστημολογική άποψη ενίσχυσε, παρά τις προθέσεις των δημιουργών της, μια νεοφιλελεύθερη «πραγματιστική» προσέγγιση της γνώσης, θύματα της όποιας είναι τελικά και οι ίδιοι οι αποδομιστές!
Στις μέρες μας, η ταχύτατη ανάπτυξη της τεχνοεπιστήμης έχει δημιουργήσει ένα βαθύτατο κοινωνικό χάσμα ανάμεσα σε αυτούς που γνωρίζουν και αυτούς που αγνοούν τις επιστημονικές εξελίξεις. Η διάκριση αυτή, ανάμεσα στους λίγους μυημένους και τους πολλούς αμύητους, γεννά εκ των πραγμάτων έναν ιδιότυπο «επιστημονικό σκοταδισμό», ο οποίος ενδέχεται, αν δεν προνοήσουμε εγκαίρως, να οδηγήσει τις υπερεπιστημονικές και υπερτεχνολογικές κοινωνίες μας σ’ έναν νέο «γνωσιακό Μεσαίωνα».
Άραγε, η διάδοση της επιστημονικής παιδείας μέσω της αξιόπιστης και υπεύθυνης δημόσιας ενημέρωσης των πολιτών, θα μπορούσε να γεφυρώσει το μεγάλο χάσμα ανάμεσα στην επιστήμη και την κοινωνία, αντιστρέφοντας τη σημερινή αυτοκαταστροφική τους πορεία; Και η υπεύθυνη επιστημονική δημοσιογραφία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως διαμεσολαβητής στον πενιχρό διάλογο επιστήμης-κοινωνίας;
Ο,τι διαφοροποιεί την «εκλαΐκευση» των επιστημονικών πληροφοριών και ειδήσεων από τη «διάδοση» του επιστημονικού τρόπου σκέψης και πολιτισμού δεν είναι μόνο το τι επιλέγουμε να γνωστοποιήσουμε αλλά και το πώς το παρουσιάζουμε στην κοινωνία. Επομένως, πρέπει να επενδύσουμε όχι στην εκλαΐκευση αλλά στην ευρύτερη δυνατή διάδοση και οικειοποίηση του επιστημονικού τρόπου σκέψης.
Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, πρέπει να υπερβούμε τα επικοινωνιακά ή τα γνωσιακά αδιέξοδα του παρελθόντος, κυρίως όμως τον νέο επιστημονικό σκοταδισμό που συνεπάγεται η υποκριτικά δημοκρατική –αλλά στην πραγματικότητα ελιτίστικη– πρακτική της «εκλαΐκευσης» της επιστήμης.
Ένα Μουσείο Φυσικής Ιστορίας άξιο της Μεγαλονήσου
 Το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης (ΜΦΙΚ) βρίσκεται στο Ηράκλειο και λειτουργεί στο πλαίσιο των εκπαιδευτικών και ερευνητικών δραστηριοτήτων του Πανεπιστημίου Κρήτης. Ιδρύθηκε με Προεδρικό Διάταγμα τον Δεκέμβριο του 1980 και στη μέχρι σήμερα πορεία του μπορεί να διακρίνει κανείς δύο φάσεις: την πρώτη, από την ίδρυσή του μέχρι το 1993, κατά την οποία το ΜΦΙΚ είχε μικρή ανάπτυξη, και τη δεύτερη από το 1993 έως σήμερα, όπου η ανάπτυξή του είναι κυριολεκτικά εκρηκτική.
Σήμερα είναι σε θέση να καλύπτει όλες τις τυπικές δραστηριότητες ενός πλήρους και σύγχρονου μουσείου: διατηρεί και αναπτύσσει μοναδικές συλλογές, πραγματοποιεί έρευνες για το φυσικό περιβάλλον, συνεισφέρει στην εκπαιδευτική διαδικασία όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης και προβάλλει στους εκθεσιακούς του χώρους τις ιδιαιτερότητες του περιβάλλοντος της Κρήτης και της ανατολικής Μεσογείου. Ειδικότερα, οι επιστημονικές συλλογές του αριθμούν περισσότερα από 2.000.000 δείγματα και αρκετές από αυτές θεωρούνται από τις πλέον σημαντικές παγκοσμίως για την περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.
Η εντυπωσιακή του ανάπτυξη κατά την τελευταία δεκαετία οφείλεται στον επαγγελματισμό των ανθρώπων που εργάζονται σε αυτό, οι οποίοι με συγκινητική αυταπάρνηση ικανοποιούν καθημερινά τη μεγάλη ανάγκη της Κρήτης για σωστή περιβαλλοντική και επιστημονική παιδεία. Διότι, εκτός από εκθεσιακός χώρος που φιλοξενεί μόνιμες και περιοδικές εκθέσεις, το μουσείο λειτουργεί και ως κέντρο έρευνας για πολλούς φοιτητές, προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς, για να μην αναφερθούμε στους αμέτρητους μαθητές που το επισκέπτονται καθημερινά.
Μια άλλη σημαντική δραστηριότητα του μουσείου είναι οι επιστημονικές εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται στο Αμφιθέατρο, όπως π.χ. η «Δαρβινική Δευτέρα».
Επιπλέον, το ΜΦΙΚ έχει συμβάλει στην ανάπτυξη της βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας για το φυσικό περιβάλλον και έχει πραγματοποιήσει πολλές συστηματικές παλαιοντολογικές ανασκαφές σε διάφορες θέσεις της Κρήτης, με σημαντικότερη αυτή του Δεινοθήριου Γιγάντιου στη Σητεία, του μεγαλύτερου χερσαίου θηλαστικού που έζησε ποτέ στο νησί.
Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο τρόπος που έχει επιλεγεί για την παράθεση των πολυάριθμων ευρημάτων στις εκθέσεις του. Δικαιολογημένα λοιπόν θεωρείται διεθνώς το μεγαλύτερο μουσείο του είδους του στη Μεσόγειο.

Ένα μεγάλο επιστημονικό και πολιτισμικό επίτευγμα (λαμβάνοντας υπ’ όψιν τους πενιχρούς οικονομικούς πόρους που διαθέτει!), ένα όνειρο που υλοποιήθηκε χάρη στο όραμα και το πάθος του διευθυντή του, καθηγητή Οικολογίας Μωυσή Μυλωνά, και των συνεργατών του.

Κυριακή, 19 Απριλίου 2015

ΜΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΕΙΤΕ ΕΜΕΝΑ, ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΤΟ ΠΑΙΔΙ:

Το σχολείο: Χώρος μάθησης ή κέντρο ημερήσιας φύλαξης και φροντίδας; Εκπαίδευση: μια μηχανική διαδικασία συμβολικής επανάληψης; Και οι δάσκαλοι; Γεννιούνται ή γίνονται;



Μέχρι πριν μερικές δεκαετίες τα σχολεία θύμιζαν στρατώνες ή άσυλο, όπου ακόμη και το διάλειμμα αρχίζει και τελειώνει με έναν ήχο. Ένα «σύστημα γραμμής παραγωγής» που εμφανίστηκε με τον Τεϋλορισμό και εφαρμόστηκε στα σχολεία, τη βιομηχανία και τον στρατό κάποιων δυτικών χωρών. 
Πολλοί οι προβληματισμοί, πολλές οι διαπιστώσεις και ενδεχομένως αρνητικές, για τον βαθμό στον οποίο το σχολείο συντελεί στην ατομική και συλλογική ανάπτυξη, στη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, στην κατανόηση της έννοιας ευτυχίας και των τρόπων για την κατάκτησή της.
Μια ταινία για την εκπαίδευση, το σχολείο, τους εκπαιδευτικούς (ή μήπως εκπαιδευτές;) που επιχειρεί να δει με μια άλλη ματιά, πολύ κριτική, το σύστημα μόρφωσης και σχολικής φοίτησης. Που αναζητά απαντήσεις σε ατέρμονα ερωτήματα για τη μάθηση και την εκπαίδευση η οποία μάλιστα ξεκινά με μια σύντομη αναφορά στον πλατωνικό αλληγορικό μύθο του σπηλαίου. 
Ένα ανεξάρτητο ντοκιμαντέρ που περιγράφει εναλλακτικές πρακτικές εκπαίδευσης και αντισυμβατικά σχολεία, εξαιρετικά ενδιαφέρον τόσο για όσους εμπλέκονται ενεργά στον χώρο της εκπαίδευσης όσο και για εκείνους που έχουν παιδιά - μαθητές, δηλαδή -σχεδόν- για όλους!  
«Μην ακολουθείτε εμένα, ακολουθήστε το παιδί»  (Μαρία Μοντεσσόρι)

«Η ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ», Δείτε το:
Η «Απαγορευμένη Εκπαίδευση» (La Educacion Prohibida) είναι ένα ανεξάρτητο ντοκιμαντέρ που περιγράφει εναλλακτικές πρακτικές εκπαίδευσης και αντισυμβατικά σχολεία, πολύ διαφορετικά από αυτά που γνωρίζουμε μέσα στο στενό μας πλαίσιο. Κάθε ένα από τα θεματικά επεισόδια του animated ντοκιμαντέρ παρουσιάζει μια διαφορετική πτυχή της εκπαίδευσης, τόσο μέσα στο σχολικό πλαίσιο όσο και έξω από αυτό. Ποια η ιστορία του σχολικού συστήματος; Τι εξουσία και δύναμη έχουν τα σχολεία; Πώς αξιολογούνται; Ποιος ο ρόλος των εκπαιδευτικών, αλλά και της οικογένειας στον τομέα της εκπαίδευσης; Τι είναι το σύστημα Μοντεσσόρι, η προοδευτική εκπαίδευση, η εκπαίδευση Βάλντορφ; Το ντοκιμαντέρ ξεκινά με έναν ενδιαφέροντα παραλληλισμό ανάμεσα στο Μύθο του Σπηλαίου της Πολιτείας του Πλάτωνα και μιας σύγχρονης μαθητικής τάξης. Μια ομάδα ανθρώπων, δεσμώτες από τη γέννησή τους μέσα σε μια σπηλιά (σχολείο), στραμμένοι πάντα προς τον τοίχο της (πίνακας), έβλεπαν τη φωτιά και τις σκιές κάθε είδους που σχηματίζονταν στους τοίχους (θεωρίες και εξισώσεις). Αυτή ήταν η μόνη τους επαφή με τον έξω κόσμο. Μια μέρα ένας από αυτούς κατάφερε να λυθεί και να βγει έξω. Και τότε αντίκρισε για πρώτη φορά τον πραγματικό κόσμο.

Σάββατο, 18 Απριλίου 2015

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ή ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ;

Πολιτισμός ή εγκληματικότητα; Θεωρούμε ότι μέσα σε αυτήν την αποκλειστική διάζευξη συμπυκνώνεται μεγάλο κομμάτι των προβλημάτων και των προβληματισμών των μαθητών, έτσι όπως αποτυπώνεται στα γραφόμενά τους, κυρίως στα Γυμνάσια και τα Λύκεια. Ως πρόλογο, αλλά και ως χαρακτηριστικό δείγμα νεανικής γραφής, δημοσιεύουμε το βραβευόμενο στην εκδήλωση άρθρο, με τίτλο «Σήκω!», του Δεκαπενταμελούς Συμβουλίου του ΓΕ.Λ. Αλικαρνασσού, όπως περιλαμβάνεται στο τεύχος 9 (σελ.19-στήλη «Απόψεις»), του περιοδικού «ΓΕ.Λ.Α.».
ΣΗΚΩ!


Όταν εγώ, η γενιά του ‘97, ‘98, ‘99, γεννιόμουν, εσύ, μαμά, μπαμπά, καθηγητή, δάσκαλε, γείτονα χαιρόσουν μες τον νεοπλουτισμό σου, έπαιρνες απερίσκεπτα τα δάνεια σου, άνοιγες- έκλεινες μαγαζιά, δήλωνες αντι­στασιακός-αντάρτης με πνεύμα Πολυτεχνείου και όταν έφτανες στην κάλπη, κάτι σαν δαιμόνιο σε ωθούσε να ψηφίσεις τελικά αυτό που σου είπανε, αυτόν που σε βόλεψε μια μέρα γιατί σου έκανε το χατίρι.
Όταν εγώ, πήγα σχολείο, σε απασχολούσε η μάρκα στα παπούτσια μου, σε ένοιαζε πώς θα φανώ   «ανώτερος», πώς θα επιδείξεις το «ήθος» σου. Δεν έπρεπε να κάνω παρέα με αλλοεθνείς, έπρεπε να φέρομαι πολιτισμένα, να υπακούω χωρίς να φέρνω αντίρρηση και να είμαι το «καλό» παιδί. Όταν πήγα γυμνάσιο, απόρησες που ήθελα τα παπούτσια μου να είναι nike, η τσάντα μου polo και το φού­τερ πανάκριβο. Και σου κινούσε την περιέργεια το γιατί θέλω πενηντάρικα για μια βόλτα στο κέντρο.      Ήταν βλέπεις τότε που η οικονομική κρίση έκανε αισθητή την παρουσία της, και άρχισες να συνειδητοποιείς πως άλλα πράγματα έχουν σημασία, ακριβώς επειδή σε έτσουζε η τσέπη σου. Εμένα όμως με γαλούχησες έτσι και ξέρεις, δυσκολεύτηκα πολύ να απογαλακτιστώ. Στο λύκειο, τώρα, που έχω την ανεξαρτησία μου, όλως περιέργως σε άφησα πίσω μου και κατάλαβα τι συνέ­βη.
Παραδόξως δεν εξακολούθησα να ζω στο συννεφάκι του νεοπλουτισμού μες το οποίο με ανέθρεψες, άρ­χισα να είμαι ανυπάκουος σε ό,τι με ξενίζει και μου φαίνεται λάθος, άρχισα να επιλέγω, να βλέπω, να ακούω, να καταλαβαίνω και να ξεσηκώνομαι. Έπρεπε βλέπεις να ξεσηκωθώ, ήταν αναγκαίο. Η κρίση είχε φτάσει στο κόκκινο, η επιχείρηση σου και τα δάνεια που πήρες ΄γίναν φτερό στον άνεμο γιατί δεν ήξερες να τα διαχειρι­στείς. Η ψήφος σου δεν έμπαινε μόνο μες την κάλπη, έφτανε ξέρεις ως τη βουλή, κι από  κει στο σχολείο μου μέσω του Υπουργείου Παιδείας. Τώρα λυπάσαι, όλοι λυπάστε γιατί παραδέχεστε πως κάνατε λάθος.
Επίτρεψέ μου τώρα να σου ασκήσω κι εγώ για μια φορά στη ζωή μου κριτική, να σε νουθετήσω, αν θέλεις, γιατί παρατηρώ με μεγάλη λύπη πως στην πορεία, κάτι δεν πήγε καλά. Επίτρεψέ μου να σου εκφράσω την απογοήτευση και το θυμό μου για τα λάθη σου, που μου γκρεμίζουν το μέλλον και τα όνειρα.
Το ξέρω μαμά, μπαμπά, καθηγητή, δάσκαλε, γείτονα, πως ήθελες πάντα το καλύτερο για εμένα και για τη νεολαία σου, μα κάπου χάθηκες, ανθρώπινο είναι, το καταλαβαίνω και είναι ευτυχές το γεγονός πως και συ ο ίδιος τώρα πια το παραδέχεσαι. Το να λες όμως ένα απλό «έχεις δίκιο» και ένα σκέτο «συγνώμη παιδί μου»,Ο δεν αρκεί. Το να περιμένεις από εμένα να καθαρίσω το αχούρι που δημιούργησες και απ’ το κουβάρι σου να βρω την κλωστή που θα με σώ­σει, δε μου φτάνει και το θεωρώ και άδικο. Έχω την όρεξη να αγωνιστώ μα έτσι όπως τα κατάφερες δε μπορώ μόνος μου, πρέπει να έρθεις μαζί μου, έχεις χρέος να έρθεις μαζί μου.
Μπορεί να είσαι άνεργος και κατεστραμμένος ψυχικά, μπορεί να δουλεύεις σαν σκυλί για ένα κομμάτι ψωμί που πρέπει να θρέψει την πενταμελή σου οικογένεια, μπορεί, ακόμη χειρότερα, να είσαι ακόμη ένας απ’ τους λίγους νεόπλουτους που πάλιωσαν και βολεύτηκαν. Δε με νοιάζει τι είσαι, ούτε πόσο ζορίζεσαι, δε με νοιάζει γιατί έμαθα να μην κοιτάω την πάρτη μου, και τώρα πρέπει να φτιάξω το μέλλον μου.
Αν λοιπόν θες να με βοηθήσεις ΣΗΚΩ ΠΑΝΩ. Ξύπνα και πιάσε μου το χέρι, ξύπνα και διόρθωσε το λάθος σου. Γιατί να πληρώσω εγώ τα πέντε λεπτά που αφιέρωσες για να ψηφίσεις; Γιατί να χρεωθώ εγώ τις αποφάσεις και την αδράνεια σου; Γιατί να υποφέρω εγώ τις συνέπειες του εγωισμού σου; Είναι καθήκον σου να με βοηθήσεις, όχι να με προστατέψεις, αυτό το έχασες με την αδιόρθωτη συμπεριφορά σου, μα να σταθείς δίπλα μου και να φωνάξεις, να απαιτήσεις να μη χαθεί και το δικό μου μέλλον.
Το δικό σου μπορεί να το έχασες, το έκανες όμως συνειδητά, και με λάθη που ήταν δικά σου, πλήρωσες εσύ ο ίδιος το δικό σου ατομικό τίμημα. Εγώ αντίθετα πληρώνω και χάνω το μέλλον μου εξ΄ αιτίας σου. Οφείλεις να νιώσεις τύψεις, ενοχές και να σηκώσεις το ξέπνοο σώμα σου απ’ τον καναπέ, στον όσο χρόνο σου απομένει και να με στηρίξεις, να με βοηθήσεις. Τι λόγια πρέπει να σου πω για να σε πείσω;
Έχεις ακόμα χρόνο. Πάντα υπάρχει χρόνος και χώρος για κάποιον που θέλει να διορθωθεί. Μπορεί να είμαι πολύ τσατισμένος μαζί σου, μα θα σε καταλάβω, αν, έστω και τώρα, έρθεις μαζί μου. Γι’ αυτό έλα, είναι κρίμα να με εγκαταλείψεις τώρα, τώρα που σε χρειάζομαι πιο πολύ από κάθε άλλη φορά.

ΣΑΣ ΠΑΡΑΚΑΛΟΥΜΕ ΜΑΜΑ, ΜΠΑΜΠΑ. ΚΑΘΗΓΗΤΗ, ΔΑΣΚΑΛΕ, ΓΕΙΤΟΝΑ, ΣΗΚΩΘΕΙΤΕ.!!!
15ΜΕΛΕΣ ΓΕΛ.Ν.ΑΛΙΚ/ΣΟΥ

(Αφιερώνεται σε όλους τους «Ψύλλους» της μαθητικής δημογραφίας, όπως τους ύμνησε ο σκηνοθέτης Δημήτρης Σπύρου, μέσα από την ομώνυμη ταινία… Η ανάδειξη τέτοιων κειμένων αποτελεί θεμελιώδη στόχο του Συλλόγου Νεανικής Δημοσιογραφίας, στο όνομα ενός ανθρώπου που έτσι ελεύθερα σκεφτόταν κι έτσι –με αλήθειες που πονάνε- έγραφε… Κι έχουμε ακόμα πολύ δρόμο ακολουθώντας τα βοτσαλάκια της μαθητικής έκφρασης. Άπειρο δρόμο, ωραίο δρόμο…)

Τρίτη, 14 Απριλίου 2015

ΤΕΛΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ (σχολικός εκφοβισμός και άλλα φαινόμενα βίας)

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: ΤΟ ΠΕΝΘΟΣ
Οι σημαίες των σχολείων της Ελλάδας έχουν υποσταλεί. Πενθούν, υπακούοντας στην πολύ σωστή απόφαση του υπουργού Παιδείας, τον χαμό του Βαγγέλη Γιακουμάκη, φοιτητή της Γαλακτοκομικής Σχολής Ιωαννίνων. Του νέου που είχε εξαφανιστεί από τις 6 Φεβρουαρίου για να παραμείνει για πολλές μέρες αγνοούμενος και τελικά βρέθηκε νεκρός, με ίχνη, όπως μας λέει η ως τώρα έρευνα, αυτοχειριασμού.
Δεν ενδιαφέρουν εδώ οι αστυνομικές διαστάσεις της ιστορίας, που, έτσι κι αλλιώς, είναι καλό να μη γίνονται τροφή για το δημοσιογραφικό εμπόριο της φρίκης. Από διαφορετικές ωστόσο πλευρές μοιάζει να επιβεβαιώνεται ότι στη σύντομη ζωή του δέχτηκε τη βία συνομηλίκων του. Ανθρώπων που τον θεωρούσαν έναν εύκολο στόχο για την επιθετικότητά τους, ας μη φοβηθούμε τη λέξη, τον σαδισμό τους, με το δικαιολογητικό ότι κατά τη γνώμη τους ήταν διαφορετικός.
Μην ψάξουμε εδώ τι σήμαινε διαφορετικός. Γιατί η διαφορετικότητα που ερεθίζει δεν είναι μία. Μπορεί να είναι ταξική, εθνοτική, πολιτισμική, ταξική. Μπορεί να αφορά ένα σωματικό πρόβλημα. Ή, ας μη μας παραξενέψει αυτό, όχι μόνο την απουσία δεξιοτήτων αλλά, αντιθέτως, την υπερβολική παρουσία κάποιου ταλέντου που κάνει τους άλλους, τους κανονικούς να φθονούν. Να αφορά τελικά οτιδήποτε συσπειρώνει τους άλλους, τους κανονικούς, σε αγέλη.
Η βία των ανθρώπων εναντίον συνανθρώπων τους σαρώνει τον κόσμο. Παρελαύνει μέσα από τα τηλεοπτικά δελτία των οκτώ στους δέκτες μας και επίσης στο Διαδίκτυο. Παίρνει ακραίες μορφές με τους αποκεφαλισμούς του «Ισλαμικού κράτους», αλλά επιμένει και σε κάθε άλλη γωνιά του «πολιτισμένου» κόσμου μας. Και φυσικά, με τη μορφή των βασανιστηρίων, των προπηλακισμών, του σωματικού και του ηθικού καψωνιού, είναι κάτι που συναντάμε συνεχώς μπροστά μας αλλά και μέσα μας, με εξάρσεις σε εποχές όπως ο εμφύλιος και η δικτατορία, αλλά και με επεισόδια όπως οι βιασμοί γυναικών που από κάποιους θεωρούνται πράξεις λεβεντιάς.
Υπάρχει αναμφίβολα ένα σημαντικό μέρος βίας που εδώ και πολλά χρόνια μέσα από τα παραδοσιακά και τα καινοτόμα κανάλια, τη μαζική κουλτούρα, τα μέσα, τα βιντεοπαιχνίδια κ.λπ. εξάγεται από τα κέντρα του νεοφιλελευθερισμού προς τις άλλες χώρες της εξαρτημένης περιφέρειας. Βίας που επίσης κρύβεται σε ένα βαθμό και μέσα στα κύματα των ξεριζωμένων, απελπισμένων ανθρώπων που οι στρατιωτικοί και οι οικονομικοί πόλεμοι φέρνουν στα σύνορα και τα ακρογιάλια της Ευρώπης. Αλλά, ας μη γελιόμαστε. Συντηρείται ανέκαθεν και στο αρνητικό μέρος των πολιτισμικών παραδόσεων όλων των λαών, συμπεριλαμβανομένου βεβαίως και του δικού μας. Το αντριλίκι και το νταηλίκι, που καταντούν να σημαίνουν λεβεντιά και μαγκιά και λυμαίνονται τα γήπεδα, τους δρόμους, τους τόπους διασκέδασης και διακοπών, ενώ κυριαρχούν σε «πολιτικές» εκδηλώσεις σαν αυτές της Χρυσής Αυγής.
Απόδειξη του ότι η βία, είτε η αποδοχή της, είναι σε ένα βαθμό ενδημική είναι ότι οι συμπεριφορές όσων ώθησαν τον Βαγγέλη στην αυτοκτονία σημειώθηκαν σε ένα -υποτίθεται- ασφαλές περιβάλλον. Δίπλα σε ανθρώπους νέους και μεγάλους που έβλεπαν και δεν τολμούσαν να μιλήσουν. Να ήταν μόνο ο φόβος που τους έδενε τη γλώσσα ή μήπως και κάποια αίσθηση αγελαίας συναίνεσης για τις πράξεις βίαιης συμμόρφωσης του μαύρου πρόβατου, του διαφορετικού; Αν το «να κάνουμε -συλλογικά- το πένθος μας» είναι απολύτως απαραίτητο, είναι για να καταλάβουμε και να πράξουμε ενάντια στον φόβο και τη βία, που δεν είναι μόνο μακριά μας. Κάτι που οι σημερινές δοκιμασίες της χώρας το καθιστούν ακόμα πιο απαραίτητο. [Πέπη Ρηγοπούλου, δημοσιεύτηκε στην ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ των ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ, Τετάρτη 18 Μαρτίου 2015]


ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (όλων των κατηγοριών σύμφωνα με το πλαίσιο εξέτασης στις πανελλαδικές)
Α. ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Να γράψετε στο τετράδιο σας την περίληψη του κειμένου (80-110) –     Μονάδες 25

Β1. Να αναπτύξετε σε μια παράγραφο  80 έως 100 λέξεων το περιεχόμενο του παρακάτω αποσπάσματος: «Γιατί η διαφορετικότητα που ερεθίζει δεν είναι μία. Μπορεί να είναι ταξική, εθνοτική, πολιτισμική, ταξική. Μπορεί να αφορά ένα σωματικό πρόβλημα»  Μονάδες 10

Β2.   α] Ποια μέσα πειθούς χρησιμοποιεί ο συγγραφέας στις δύο πρώτες παραγράφους; Να αναφέρετε ένα παράδειγμα για κάθε διαφορετική περίπτωση  Μονάδες 5
     β] Ποια συλλογιστική πορεία ακολουθεί ο συγγραφέας στην τελευταία παράγραφο του κειμένου  - Μονάδες 5
     γ] Άρθρο ή δοκίμιο; Με στοιχεία από το κείμενο (σχετικά με το περιεχόμενο, τη δομή, το επίπεδο λόγου και τους τρόπους πειθούς) να εντάξετε το κείμενο σε μια από τις παραπάνω κατηγορίες  - Μονάδες 5

Β3.   α] Να γράψετε ένα συνώνυμο κι ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις λέξεις (υπογραμμισμένες στο κείμενο): π.χ. σαδισμό,  προπηλακισμών, εξάρσεις, καινοτόμα, λεβεντιά   - Μονάδες 5
   β] Να αναλύσετε τις παρακάτω λέξεις στα συνθετικά τους και από το β΄ συνθετικό της κάθε λέξης να σχηματίσετε μια δική σας (απλή ή σύνθετη) λέξη: π.χ. συσπειρώνει, παραδοσιακά, συμπεριλαμβανομένου     - Μονάδες 5

Γ. ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Το προσεχές τεύχος του περιοδικού του σχολείου σας θα περιλαμβάνει αφιέρωμα με θέμα τη βία των ανθρώπων εναντίον συνανθρώπων τους που σαρώνει τον κόσμο και, στις μέρες μας, παίρνει ακραίες μορφές. Σε ένα άρθρο, που θα δημοσιευτεί στην πρώτη σελίδα του περιοδικού, να περιγράψετε με παραδείγματα τις διαφορετικές μορφές του φαινόμενου, να αναλύσετε τις αιτίες που οδηγούν στις σημερινές εξάρσεις και να διατυπώσετε τις προτάσεις σας για την αντιμετώπισή του.  

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Όποιος μαθητής ή υποψήφιος θέλει να δοκιμάσει τις δυνατότητες του, μπορεί να στείλει  απαντήσεις  σε όλα ή σε κάποια από τα παραπάνω θέματα (π.χ. περίληψη, παράγραφος και παραγωγή κειμένου) και θα τα επιστρέψουμε με παρατηρήσεις και αξιολόγηση με κριτήρια πανελλαδικών  - e- mail: Iason.Fernazis@gmail.com

Δευτέρα, 6 Απριλίου 2015

ΑΘΡΩΠΙΣΜΟΣ και ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ: Φτώχεια, Ανεργία, Ύφεση, Μετανάστευση νέων

ΟΙ ΔΥΟ ΠΛΕΥΡΕΣ ΤΟΥ ΝΟΜΙΣΜΑΤΟΣ:
Η μεγάλη αύξηση του αριθμού των ανέργων, σε συνδυασμό με τα τραγικά κενά που εξακολουθεί να παρουσιάζει το κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας, είναι η μια πλευρά του προβλήματος. Στην εργασία παρατίθενται μερικά συγκλονιστικά στοιχεία: Το ποσοστό του πληθυσμού που βρίσκεται κάτω από το όριο φτώχειας έχει αυξηθεί κατακόρυφα τα τελευταία τρία χρόνια και είναι τώρα σχεδόν 36%. Επιπλέον, το ποσοστό του πληθυσμού που δεν μπορεί να προμηθευθεί τα αγαθά που είναι απαραίτητα για την εξασφάλιση ενός ελάχιστου επιπέδου αξιοπρεπούς διαβίωσης εκτιμάται σε 8,5%.


Αυτή είναι η μία πλευρά του ζητήματος. Η άλλη είναι οι πολύπλευρες πρωτοβουλίες κοινωνικής αλληλεγγύης που αναπτύσσονται σε γειτονιές της Αθήνας και σε άλλες πόλεις. Κοινωνικά ιατρεία που λειτουργούν με την εθελοντική προσφορά εργασίας γιατρών και νοσηλευτών, δίκτυα διακίνησης προϊόντων χωρίς μεσάζοντες, επιτροπές γειτονιάς που μοιράζουν ρούχα και τρόφιμα, κ.ά. Πρωτοβουλίες που δεν υποκαθιστούν απλώς τις κρατικές δομές κοινωνικής πρόνοιας, οι οποίες διαρκώς συρρικνώνονται, αλλά ταυτόχρονα δημιουργούν νέα πρότυπα κοινωνικής οργάνωσης και αποτελούν αντίδοτο στην περιθωριοποίηση, στον αποκλεισμό και στην απόγνωση που προκαλεί η κρίση.

«ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ» και «ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ»
Πρόκειται φυσικά για τον «ανθρωπισμό» που τροφοδοτείται από τις εικόνες που έρχονται από διάφορες, κατά κανόνα μακρινές, περιοχές που μαστίζονται από την πείνα, τις αρρώστιες και τον πόλεμο. Σκελετωμένα παιδιά, βομβαρδισμένοι οικισμοί, παραμορφωμένα σώματα εισβάλλουν εξ αποστάσεως στα σαλόνια μας και απαιτούν «να κάνουμε κάτι», άμεσα, στο λεπτό. Και πράγματι ένα τηλέφωνο, ένα γραπτό ή ηλεκτρονικό μήνυμα αρκούν πλέον για να καταβάλει ο καθένας τον οβολό του και να επιστρέψει στις συνήθεις ασχολίες του, κατά κανόνα στο τηλεοπτικό ζάπινγκ ή το σερφάρισμα στην οθόνη του υπολογιστή του.
Αυτός είναι λοιπόν ο «ανθρωπισμός» που κυριαρχεί σήμερα: η εξ αποστάσεως αντίδραση σε μια εικόνα ανθρώπινης οδύνης και δυστυχίας, αντίδραση στιγμιαία όσο και εφήμερη, που απλά επιτρέπει την απρόσκοπτη συνέχιση της κατάστασης που έχει οδηγήσει σε αυτήν την «ακραία» κατάληξη. Κάποτε το λέγαμε «φιλανθρωπία» και ήταν μια από τις βασικές λειτουργίες των διάφορων εκκλησιών. Σήμερα, σε έναν διεθνοποιημένο κόσμο, τη λειτουργία αυτή την έχει αναλάβει σε μεγάλο βαθμό η βιομηχανία των ΜΚΟ, που υποκαθιστά τα καταρρέοντα κράτη αυτού που κάποτε λέγαμε «Τρίτο Κόσμο» και αποτελεί οργανικό πλέον κομμάτι της πλανητικής κυριαρχίας της Δύσης.

ΑΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ  και ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ
Από την κλασσική φιλανθρωπία που είχαμε συνηθίσει να επικρατεί είτε σε μικρές κοινωνίες με την καθημερινή προσφορά στο γείτονα, είτε σε μεγαλύτερες, με τη συμμετοχή σε φιλανθρωπικά σωματεία και εκδηλώσεις ή ακόμα με την αγορά κουπονιών από εράνους «για έναν καλό σκοπό», περάσαμε στην κοινωνική προσφορά που γίνεται από τον έναν στον άλλον εθελοντικά και χωρίς κανένα συναίσθημα υπεροχής, μιας και η κρίση άρχισε να μας κάνει να βλέπουμε την κοινωνία μας σαν σύνολο, στο οποίο όλοι μας έχουμε ενεργό ρόλο και συμμετοχή.
Αλληλεγγύη είναι λοιπόν να κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου babysitting στα παιδιά μίας φιλικής ή γειτονικής οικογένειας που δεν έχει τη δυνατότητα να τα στείλει στον παιδικό σταθμό. Αλληλεγγύη δείχνει ο γιατρός που ασκεί κυριολεκτικά το λειτούργημά του, παρέχοντας τις υπηρεσίες του δωρεάν σε ανθρώπους ή κοινότητες που βρίσκονται σε ανάγκη ή ο δάσκαλος που διδάσκει εθελοντικά παιδιά που δεν είναι σε θέση να τον πληρώσουν. Αλληλεγγύη είναι να βοηθάμε στον καθαρισμό παραλιών ή της περιοχής που ζούμε και αναπνέουμε καθημερινά. Αλληλεγγύη είναι να ενδιαφερόμαστε ενεργά για τον τόπο μας, υποστηρίζοντας την εγχώρια παραγωγή και τις τοπικές επιχειρήσεις.
Πολλές μορφές αλληλεγγύης βλέπουμε λοιπόν πως εξελίσσονται ραγδαία ακόμα και στο επίπεδο της οικονομίας, ακριβώς επειδή ο τόπος μας βιώνει τη σημαντικότερη ίσως κρίση της νεότερης ιστορίας του. Ακόμα και η προτίμησή μας στα καλά ελληνικά προϊόντα και η ολοένα αυξανόμενη απόρριψη της ξενομανίας που μας είχε κυριολεκτικά κυριεύσει τα τελευταία χρόνια, είναι δείγμα αυτής της στροφής προς μια πιο αλληλέγγυα και υποστηρικτική οικονομία.

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΝΕΩΝ: ΦΥΓΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ, ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
«Η πραγματική τραγωδία για την Ελλάδα, η οποία παραβλέπεται από πολλούς οικονομολόγους, είναι η φυγή εγκεφάλων» αναφέρεται σε δημοσίευμα στην ιστοσελίδα του αμερικανικού τηλεοπτικού δικτύου CNBC.
Όπως σημειώνεται, «τα στατιστικά στοιχεία για το άρθρο προέρχονται από την έρευνα του καθηγητή του Πανεπιστημίου Μακεδονίας και συγγραφέα Λόη Λαμπριανίδη. 

«Οι μισοί από τους 160.000 με 180.000 αποφοίτους πανεπιστημίων που έχουν φύγει από την Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια, είναι κάτοχοι διδακτορικού» όπως σημειώνεται. Επιπλέον, αντλούνται στατιστικά στοιχεία από την έρευνα της Endeavor Greece και τη σχετική έκθεσή της, «σύμφωνα με την οποία, 200.000 άνθρωποι εγκατέλειψαν την Ελλάδα από την αρχή της κρίσης, πριν από πέντε χρόνια».
Όπως τονίζεται, «ένα από τα πλέον ανησυχητικά στοιχεία είναι ότι η τάση για μετανάστευση δεν έχει υποχωρήσει, ενώ το 46% των Ελλήνων που ζουν στη χώρα σκοπεύουν να εγκατασταθούν στο εξωτερικό». Σύμφωνα με τον καθηγητή κ. Λαμπριανίδη, «η φυγή εγκεφάλων έχει τεράστιες συνέπειες για την Ελλάδα. Οι νέοι με υψηλή μόρφωση που εγκαταλείπουν τη χώρα δεν μπορούν να παραμείνουν στην Ελλάδα γιατί η οικονομία ακόμη βυθίζεται και δεν έμεινε κανείς που να δημιουργεί προϊόντα ή υπηρεσίες υψηλής προστιθέμενης αξίας. Είναι ένας φαύλος κύκλος». 
Όπως σημειώνεται στο δημοσίευμα, «τη στιγμή που η ΕΕ θέλει την Ελλάδα να ανορθωθεί και να αναδιαρθρώσει την οικονομία της, η δύναμη της φαιάς ουσίας, που απαιτείται για τη μεταμόρφωση αυτή, φεύγει από τη χώρα», ενώ σε άλλο σημείο, επισημαίνεται ότι «σημαντικός παράγοντας για τη φυγή εγκεφάλων είναι ψυχολογικός, σύμφωνα με τον Αλέξη Πανταζή, συνιδρυτή της Hellas Direct». 

Επίσης, αναφέρεται ότι «αυτή η αβεβαιότητα έχει εμποδίσει πολλούς ανθρώπους από διάφορους τομείς» και «υπάρχει μια αίσθηση παράλυσης και τα πράγματα έχουν χειροτερέψει μετά τις εκλογές» όπως είπε ο Χάρης Μακρυνιώτης, διευθύνων σύμβουλος της Endeavor Greece. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, «όπως εξήγησε (ο κ. Μακρυνιώτης), όλοι περιμένουν να δουν πως θα εξελιχθεί η τετράμηνη παράταση του νέου σχεδίου διάσωσης της ΕΕ και αν η Ελλάδα θα μείνει στο ευρώ». 


Στη συνέχεια, αναφέρει ότι «η επίπτωση στην καθημερινή ζωή μπορεί να γίνει αισθητή από όλους» και ότι «οι τράπεζες δεν δανείζουν, κρατώντας τις εγκρίσεις σε αναμονή. Αυτό σημαίνει ότι για ένα μικρομεσαίο επιχειρηματία δεν υπάρχει κεφάλαιο κίνησης, τώρα. Και αν είστε ένας επιχειρηματίας που ψάχνει για κεφάλαια εκκίνησης, οι επενδυτές δεν ανοίγουν το πορτοφόλι τους. Αντ΄ αυτού, περιμένουν να δουν τι θα συμβεί με το ευρώ, δεδομένου ότι οποιαδήποτε αλλαγή θα επηρεάσει τις αποτιμήσεις».

ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ ΧΩΡΙΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ: ΜΙΑ ΧΩΡΑ ΓΗΡΑΣΜΕΝΗ ΚΑΙ ΑΦΥΔΑΤΩΜΕΝΗ ΑΠΟ ΤΙΣ ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΕΡΕΣ ΓΕΝΙΕΣ
Στα χρόνια του μνημονίου, οι νέοι βιώνουν μια μεθοδική και εκτεταμένη επίθεση στη ζωή τους. Από τα 700 ευρώ μισθό και την εργασία χωρίς ένσημα, ωράριο και συνδικαλισμό, περάσαμε στα χρόνια των Μνημονίων, στην ανεργία των 6 στους 10 νέων, στα voucher, την μαύρη εργασία για 500 ευρώ και κατ’ επέκταση στη μαζική μετανάστευση. Σήμερα, πάνω από 100.000 Έλληνες επιστήμονες (γιατροί, μηχανικοί, οικονομολόγοι, νομικοί κ.ά.) έως 40 ετών βρίσκονται στο εξωτερικό. 30.000 φοιτητές και φοιτήτριες από την Ελλάδα σπουδάζουν σε Πανεπιστήμια σε όλο τον κόσμο. Στο πλάι αυτών, αιτήσεις σε πανεπιστημιακά τμήματα του εξωτερικού έχουν κάνει, με βάση έρευνα του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, νέοι και νέες εκ των οποίων το 73% έχει μεταπτυχιακό τίτλο και το 51% διδακτορικό. Δημιουργείται, λοιπόν, μια κοινωνική ομάδα βαθιά εξειδικευμένη, χωρίς καμία προοπτική εργασιακής αποκατάστασης. Αυτή η κατάσταση πληγώνει όχι μόνο τις ζωές όλων όσων θέλουν να εργαστούν και να προσφέρουν εδώ, αλλά και την ίδια την έρευνα και τις κοινωνικές ανάγκες.  Μιλάμε για ένα τεράστιο δυναμικό κόσμου, με τόσο συσσωρευμένη γνώση και ικανότητα που όμοιο του δεν έχει υπάρξει στην ιστορία της χώρας.

Οι νέοι και οι νέες αυτής της χώρας είναι το πλέον δυναμικό υποκείμενο για την επόμενη μέρα και τη διαδικασία της ανασυγκρότησης. Είναι  ένα τεράστιο δυναμικό ανθρώπων με γνώση, ιδέες και διάθεση. Ένα δυναμικό που αυτή τη στιγμή αντιμετωπίζεται απλώς ως στατιστική για το φαινόμενο της «διαρροής εγκεφάλων», για τα ευρωπαϊκά ρεκόρ που σπάει στην Ελλάδα η ανεργία των νέων, για την αδήλωτη εργασία, κ.ο.κ.
Μια χώρα γηρασμένη και αφυδατωμένη από τις νεότερες και δημιουργικότερες γενιές της, είναι η πραγματικότητα που ήρθε σαν επακόλουθο της οικονομικής κρίσης. Η απάντηση βρίσκεται ακριβώς στον αντίποδα. Με την επαναφορά του κατώτατου μισθού στα 751 ευρώ ασχέτως ηλικίας, της πενθήμερης και οκτάωρης εργασίας, με την κατάργηση των voucher και τον επανασχεδιασμό της διαχείρησης των κονδυλίων ΕΣΠΑ με δημόσιο και κοινωνικό έλεγχο για τη δημιουργία θέσεων εργασίας με πλήρη εργασιακά δικαιώματα, με ένα νέο εργατικό δίκαιο που θα αντιστοιχεί στις ανάγκες μας για αξιοπρέπεια, δημοκρατία και συλλογική οργάνωση στους χώρους δουλειάς, με δημοκρατία στην παραγωγή και την εργασία, μέσω της στήριξης αυτοδιαχειριζόμενων και συνεταιριστικών εγχειρημάτων με ευνοϊκότερο θεσμικό και φορολογικό πλαισίο.
Είναι καιρός να αγαπήσουμε τα παράδοξα των συνόρων μας, αν όντως θέλουμε να νικήσουμε. Είναι καιρός να καταλάβουμε πως η Ελλάδα εκτός από πείραμα για τους από πάνω είναι και πείραμα για τους από κάτω. Εκτός από μια χώρα σε κρίση, είναι μια χώρα στο δρόμο για την ανατροπή, που μπορεί να συμπαρασύρει μαζί της ολόκληρη την Ευρώπη.

Η δημοκρατία, η αξιοπρέπεια και η δικαιοσύνη πρέπει να επιστρέφουν στη χώρα! Και μαζί τους να επιστρέψουν οι φίλοι και οι φίλες, τα αδέρφια και τα ξαδέρφια μας! Τα εισιτήριά τους να είναι χωρίς επιστροφή!