Κυριακή, 22 Νοεμβρίου 2015

ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΤΙ ΘΑ ΓΙΝΟΥΜΕ ΧΩΡΙΣ ΒΑΡΒΑΡΟΥΣ…

ΕΜΕΙΣ (Έλληνες /Ευρωπαίοι / Δυτικοί) ΕΙΜΑΣΤΕ οι ΚΑΛΟΙ που έχουμε πάντα δίκιο, ΚΙ ΑΥΤΟΙ (προσφυγές / μετανάστες/ βάρβαροι / ανατολίτες τζιχαντιστές) ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΚΑΚΟΙ που έχουν πάντα άδικο.  Περιέργως (και ευτυχώς), μετά τα γεγονότα στο Παρίσι, δεν ήταν τόσο πολλοί αυτοί που υποστήριξαν το παραπάνω. Αντίθετα, ακούστηκαν δεκάδες απόψεις που συμπυκνώνονται με δυο λόγια στο «Οι Δυτικοί είναι οι Κακοί και οι τζιχαντιστές, αν όχι οι Καλοί, αυτοί που υπέφεραν απ' τη Δύση και γι' αυτό κάνουν ό,τι κάνουν». Αυτή η άποψη είναι πολύ δημοφιλής, μαζί με αυτήν που, κουνώντας το δάχτυλο λέει «νοιαστήκατε για τους νεκρούς στο Παρίσι αλλά όχι γι' αυτούς στην Συρία».    Έχει μερίδιο ευθύνης η Δύση, όπως έχει μερίδιο ευθύνης και η Ανατολή. Οι άνθρωποι είναι άνθρωποι, και ανέκαθεν πολεμούσαν με χίλιες δυο αιτίες κι αφορμές - τη θρησκεία, την επέκταση των συνόρων τους, το οικονομικό όφελος. Παρανοϊκοί αιμοσταγείς δολοφόνοι (και πρόβατα έτοιμα να τους ακολουθήσουν) υπάρχουν παντού.    Αντίβαρο στις τυφλές επικρίσεις εναντίον της Δύσης, ένα μικρό απόσπασμα από βιβλίο του Κορνήλιου Καστοριάδη («H άνοδος της ασημαντότητας»).    Αξίζει να διαβαστεί, ειδικά απ' όσους θεωρούν πως η Δύση και ο Διαφωτισμός ήταν και είναι μονίμως οι Κακοί της υπόθεσης [σχόλιο του Άρη Δημοκίδη]        

 
ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ Το βαρύ προνόμιο της Δύσης
Υπάρχει κάτι το οποίο αποτελεί την ιδιομορφία, τη μοναδικότητα και το βαρύ προνόμιο της Δύσης: πρόκειται γι' αυτή την κοινωνικο-ιστορική αλληλουχία που ξεκινά στην αρχαία Ελλάδα και αρχίζει ξανά, από το 11ο αιώνα και μετά, στη δυτική Ευρώπη. Αυτή είναι η μόνη στην οποία βλέπουμε να προβάλει ένα πρόταγμα ελευθερίας, ατομικής και συλλογικής αυτονομίας, κριτικής και αυτοκριτικής. H πιο εντυπωσιακή επιβεβαίωση αυτού είναι ακριβώς ο λόγος ο οποίος καταγγέλλει τη Δύση. Διότι στη Δύση έχουμε τη δυνατότητα (τουλάχιστον ορισμένοι από εμάς) να καταγγέλλουμε τον ολοκληρωτισμό, την αποικιοκρατία, το δουλεμπόριο των Μαύρων, την εξόντωση των Ινδιάνων στην Αμερική.   Όμως, δεν έχω δει τους απογόνους των Αζτέκων, των Ινδών ή των Κινέζων να κάνουν μια ανάλογη αυτοκριτική. Απεναντίας, βλέπω ότι ακόμη και σήμερα οι Ιάπωνες αρνούνται τις θηριωδίες που διέπραξαν κατά το B Παγκόσμιο Πόλεμο   

Τις πταίει
Οι Άραβες καταγγέλλουν συνεχώς ότι για όλα τα κακά που τους ταλαιπωρούν εξαθλίωση, έλλειψη δημοκρατίας, διακοπή της εξέλιξης του πολιτισμού τους κ.λπ. ευθύνεται η αποικιοκρατία την οποία υπέστησαν από τους Ευρωπαίους.   Ωστόσο, η αποικιοκρατία σε αρκετές αραβικές χώρες διήρκεσε στη χειρότερη περίπτωση 130 χρόνια (αυτό συνέβη στην Αλγερία, 1830-1962). Όμως οι ίδιοι αυτοί Άραβες, πριν από την αποικιοκρατία των Ευρωπαίων, είχαν υποστεί για 5 αιώνες το ζυγό των Τούρκων. H τουρκική κυριαρχία στην εγγύς και τη Μέση Ανατολή αρχίζει τον 15ο αιώνα και τελειώνει το 1918. Αλλά οι Άραβες και οι Τούρκοι κατακτητές τους, που ήταν ομόθρησκοί μουσουλμάνοι, δεν μιλούν ποτέ για την κυριαρχία αυτή.

Πάντως, η εξέλιξη της αραβικής κουλτούρας σταμάτησε το 11ο με 12ο αιώνα, δηλαδή οκτώ αιώνες πριν καν να μπορεί να γίνει λόγος για την κατακτητική επέκταση της Δύσης.   Εξάλλου και αυτή η ίδια η αραβική κουλτούρα βασίστηκε στις κατακτήσεις, την εξόντωση και τη λίγο έως πολύ βίαια επιβολή της ισλαμικής θρησκείας στους κατακτημένους πληθυσμούς. Στην Αίγυπτο το 550 μ.X. δεν υπήρχαν Άραβες, όπως δεν υπήρχαν Άραβες, τότε, στη Λιβύη, στην Αλγερία, στο Μαρόκο, στο Ιράκ. Οι Άραβες που βρίσκονται τώρα εκεί είναι απόγονοι των κατακτητών που κυρίευσαν αυτές τις χώρες και που επέβαλαν, με ή χωρίς βία, στους τοπικούς πληθυσμούς τη δική τους θρησκεία. Δεν βλέπω όμως να γίνεται καμία κριτική αυτών των γεγονότων μέσα στο χώρο του αραβικού κόσμου. Κατά τον ίδιο τρόπο μιλάμε, βεβαίως, για το δουλεμπόριο των Μαύρων από τους Ευρωπαίους (16ος αιώνας και εντεύθεν), αλλά δεν μιλάμε ποτέ για το γεγονός ότι το δουλεμπόριο και η συστηματική υποδούλωση των Μαύρων στην Αφρική τα εγκαινίασαν Άραβες έμποροι (11ος-12ος αιώνας και εντεύθεν), με τη συνενοχή-συμμετοχή, όπως πάντα, βασιλιάδων και φυλάρχων. Επίσης, δεν μιλάμε για το γεγονός ότι η δουλεία δεν καταργήθηκε αυθόρμητα σε καμία ισλαμική χώρα και ότι σε κάποιες από αυτές η δουλεία ισχύει ακόμη και σήμερα.


Δεν θέλω να πω με κανέναν τρόπο ότι όλα αυτά απαλείφουν τα εγκλήματα που διέπραξαν οι Δυτικοί. Λέω μόνον ότι η ιδιαιτερότητα του δυτικού πολιτισμού έγκειται ακριβώς στην ικανότητά του για αυτο-αμφισβήτηση και αυτοκριτική. Στην ιστορία της Δύσης, όπως και σε όλες τις άλλες ιστορίες, υπάρχουν θηριωδίες και φρικαλεότητες. Αλλά, όμως, μόνον η Δύση δημιούργησε την ικανότητα για εσωτερική αμφισβήτηση των ίδιων των θεσμών και των ιδεών της εν ονόματι της λογικής συζήτησης μεταξύ των ανθρώπων, η οποία παραμένει ανοιχτή στο διηνεκές και δεν αναγνωρίζει έσχατο δόγμα.   

Σάββατο, 14 Νοεμβρίου 2015

ΖΟΥΜΕ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ BIG DATA, δηλαδή των Μεγάλων Βάσεων Δεδομένων:

Η ΕΙΔΗΣΗ: Το πρόγραμμα HUMAN (Ανθρώπινη Κατανόηση μέσω Μέτρησης και Ανάλυσης), το οποίο, όπως ανακοινώθηκε, θα ξεκινήσει σε ενάμιση χρόνο, υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης με την εθελοντική συμμετοχή δέκα χιλιάδων πολιτών, θα αποτελέσει ένα καθοριστικό βήμα στην εξέλιξη της εποχής των Big Data, δηλαδή των Μεγάλων Βάσεων Δεδομένων. Πρόκειται για ένα οιονεί reality show, στο οποίο οι συμμετέχοντες θα παρακολουθούνται συστηματικά και επί καθημερινής βάσεως, για είκοσι ολόκληρα χρόνια, στη διάρκεια των οποίων επιστήμονες διαφόρων ειδικοτήτων θα έχουν πρόσβαση σε δεδομένα που θα προέρχονται από ιατρικές εξετάσεις, παρακολούθηση του γονιδιώματός τους, αλλά και έλεγχο των εκπαιδευτικών, οικονομικών και ηλεκτρονικών τους αρχείων…  ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ: Παλιά, όταν πηγαίναμε κι εμείς σχολείο, δεν τα χωρούσε ο νους μας τα... έτη φωτός που μπορεί να απέχει ένας μακρινός πλανήτης από τη γη! Πώς να το χωρέσει το μυαλό μας τώρα τον όγκο των πληροφοριών που συγκεντρώνεται κάθε μέρα στις Βάσεις Δεδομένων όταν, για παράδειγμα, μόνον οι Αμερικανοί κάθε λεπτό ανεβάζουν περισσότερες από διακόσιες ώρες βίντεο και 500 εκατομμύρια φωτογραφίες ημερησίως …  Αλλά το πιο φοβερό είναι ότι όλα αυτά τα... δεδομένα δεν είναι πεταμένα σαν σκουπίδια σε κάποια ηλεκτρονική αποθήκη (άρα άχρηστα...). Διότι οι διάφορες εφαρμογές που χρησιμοποιούν «κοινωφελείς» υπηρεσίες και οργανισμοί μπορούν να τα αναζητούν και να τα επεξεργάζονται στο λεπτό!!! Το 2012, λένε οι έρευνες, μόνο το fb μπορούσε να επεξεργάζεται καθημερινά περισσότερα από 500 terabytes δεδομένων, δηλαδή όγκο που ισοδυναμεί με 50 φορές όλα τα έντυπα της βιβλιοθήκης του Κογκρέσου στις ΗΠΑ! Ζούμε, λοιπόν στη εποχή των Big Data. Για να δούμε τι άλλο μπορεί να σημαίνει αυτό:  


Η εποχή αυτή των Big Data, σύμφωνα με τον υπεύθυνο του προγράμματος, Πολ Γκλίμτσερ, χαρακτηρίζεται από την καινοτομία οι ερευνητές πρώτα να συγκεντρώνουν δεδομένα και στη συνέχεια να κάνουν υποθέσεις.
Ο καθηγητής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Βοστόνης, Πανκάι Μέχτα, μιλώντας για μια «κοινωνία με κινητήρια δύναμη τα Δεδομένα», λέει ότι αυτό που τη διαφοροποιεί από προηγούμενες συνοψίζεται στα τρία V –volume, variety, velocity (όγκος, ποικιλία, ταχύτητα) και παραθέτει τα εξής εντυπωσιακά στοιχεία:

Το 2012 το Facebook επεξεργαζόταν καθημερινά περισσότερο από 500 terabytes δεδομένων, δηλαδή όγκο που ισοδυναμεί με πενήντα φορές όλα τα έντυπα της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου στις ΗΠΑ(!).
Αυτή τη στιγμή υπάρχουν περισσότερο από τρία εκατομμύρια βάσεις δεδομένων παγκοσμίως, ενώ μόνον οι Αμερικανοί «ανεβάζουν» κάθε λεπτό περισσότερες από διακόσιες ώρες βίντεο και πεντακόσια εκατομμύρια φωτογραφίες ημερησίως.

Εάν αυτή η κατάσταση συνδυαστεί με το πολυπλόκαμο σύστημα παρακολουθήσεων των μυστικών υπηρεσιών (όπως αυτό της αμερικανικής NSA ή της γερμανικής BND) μάς δίνει μια αχνή εικόνα της «διάφανης ζωής» που ζούμε.
Ορισμένοι αισιόδοξοι ισχυρίζονται ότι η συγκέντρωση αυτών των δεδομένων μπορεί να αλλάξει τη ζωή μας, ανακαλύπτοντας νέα φάρμακα και θεραπείες, αλλά και μελετώντας την «ανθρώπινη κατάσταση».
Το πρόβλημα που προκύπτει βέβαια είναι το ποιος ορίζει τη χρήση αυτών των δεδομένων, αφού, ως γνωστόν, οι άμεσα ενδιαφερόμενες είναι οι μεγάλες επιχειρήσεις, οι οποίες αναζητούν με κάθε μέσο τρόπους για την αύξηση της κερδοφορίας τους.

Η εμπορική αξιοποίηση ζωτικών πληροφοριών που αφορούν την υγεία, τις απόψεις, τις επιλογές, τις στάσεις και τις προτιμήσεις μας ανοίγει τον δρόμο για τη χειραγώγηση των πολιτών μέσω της γνώσης των πιο μύχιων σκέψεων και αισθημάτων τους.
Παράλληλα, όπως λένε οι συνήγοροί τους, μπορεί να βοηθήσει τις πολυεθνικές να αυξήσουν την παραγωγικότητα, να μειώσουν το κόστος παραγωγής, να ανοίξουν νέες αγορές και, φυσικά, να εκμεταλλευτούν πιο αποτελεσματικά την εργατική δύναμη.

Από μόνη της η συγκέντρωση δεδομένων δεν έχει ούτε καλό ούτε κακό DNA, όπως άλλωστε και η ίδια η τεχνολογία.
Ομως στον βαθμό που κυριαρχείται από τους νόμους του καπιταλιστικού κέρδους, αποτελεί μια πραγματική απειλή για την ιδιωτικότητα, την κοινωνική παρουσία και τα δικαιώματα των πολιτών.
Με τον τρόπο που έδειξαν ο Φίλιπ Ντικ στο «Minority Report», όπου οι προβλέψεις που βασίζονταν σε αλγόριθμους δεδομένων μετατρέπονταν τελικά «στη μοίρα κάποιου», αλλά και ο Πίτερ Γουίαρ στο «The Truman Show», όπου η ζωή του πρωταγωνιστή, παρά τη θέλησή του, γίνεται reality show προς τέρψιν του φιλοθεάμονος κοινού


[ΠΗΓΗ: Τάσος Τσακίρογλου, Το ριάλιτι της ζωής μας, Εφημερίδα των Συντακτών  12/11/2015]

Κυριακή, 8 Νοεμβρίου 2015

H ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ (καθώς επηρεάζεται από τη ζωή) ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΙΣΧΥΡΗ ΜΟΡΦΗ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (με ηθικό, κοινωνικό και πολιτικό προσανατολισμό):

Η λογοτεχνία είχε πάρει τις προηγούμενες δεκαετίες μια απότομη κλίση, που την έκανε να γέρνει επικίνδυνα σε βαθμό μπαταρίσματος· πίστεψε υπό το βάρος φορμαλιστικών θεωριών ότι το λογοτεχνικό έργο είναι ένας κλειστός κόσμος που δεν εξετάζεται ιδεολογικά, δεν συνδέεται με την εξωκειμενική πραγματικότητα, αλλά αξιολογείται παρά μόνο ως αισθητικό γεγονός. Όλο και περισσότερο όμως αυξάνονται πλέον οι φωνές που θέτουν τη λογοτεχνία στο επίκεντρο κοινωνικών, πολιτικών και ηθικών ζητημάτων και περιμένουν από αυτή τις δικές της προτάσεις. Πλέον επιζητείται ο λόγος της πεζογραφίας, ώστε να διασταυρωθεί με τον λόγο της επιστήμης και της φιλοσοφίας, για να δώσει το δικό του στίγμα τόσο στην πάλη των ιδεών όσο και στην αναζήτηση προτύπων ζωής και λήψης αποφάσεων. Η Martha Nussbaum έρχεται από τη φιλοσοφική της θέση να επικαλεστεί την ηθική φιλοσοφία του Αριστοτέλη και να τη φέρει σε διάλογο με τα έργα κυρίως του μυθιστοριογράφου Χένρυ Τζέιμς, ώστε να στηρίξει την άποψή της ότι η λογοτεχνία δεν είναι αμέτοχη στη διαμόρφωση της ηθικής και γι’ αυτό πρέπει να την εξετάζουμε όχι μόνο αισθητικά αλλά και ιδεολογικά, συναισθηματικά, κοινωνικά, φιλοσοφικά… (ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ, Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικής – Η κριτική του για το βιβλίο Γ της Martha C. Nussbaum ΕΡΩΤΟΣ ΓΝΩΣΗ με τίτλο ΗΘΙΚΗ και ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ σε ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ αναρτήθηκε στην ηλεκτρονική σελίδα BOOKPRESSART by BOND PAUL]  



Η ηθική, μια άλλη αισθητική
Στην ουσία η νέα θεώρηση αποφεύγει τον παλαιότερο διδακτισμό και την αναζήτηση ηθικών προτύπων μέσα στο έργο, αλλά συνάμα παίρνει και αποστάσεις από την ουδετερότητα των λογοτεχνικών θεωριών ως προς την ηθική του κειμένου. Έτσι, αν η βασική ερώτηση είναι το αριστοτελικό «πώς πρέπει να ζούμε ώστε να φτάσουμε στην ευδαιμονία;», τότε η λογοτεχνία είναι κι αυτή ένας τρόπος να δώσουμε/πάρουμε απαντήσεις, καθόλα νόμιμος και λογικός, όπως η θετική επιστήμη και η φιλοσοφία. Και στην πιθανή απορία κάποιου «Μα η ίδια η φιλοσοφία με τον κυριολεκτικό και μονόσημο λόγο της δεν αρκεί για να διερευνήσουμε τέτοια θέματα;», η M. Nussbaum απαντά «Όχι».
Ο επιστημονικός λόγος μπορεί να μελετήσει τα ηθικά φαινόμενα, αλλά το πολύπλοκο μυθιστόρημα μπορεί να τα αναπαραστήσει και μέσα σ’ αυτό ο αναγνώστης είναι σε θέση να δει έμπρακτες αντιδράσεις εκ μέρους των χαρακτήρων. Αυτά λοιπόν τα υποθετικά σενάρια, που στήνει μπροστά μας η λογοτεχνία, αναδεικνύουν διλήμματα, στα οποία τα μυθοπλαστικά πρόσωπα καλούνται να πάρουν θέση, να αποφασίσουν, να δράσουν, να στραφούν προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση κι έτσι να δείξουν, παραστατικά, τις θετικές ή αρνητικές συνέπειες των επιλογών τους. Από αυτά τα αναπαριστώμενα επιμέρους γεγονότα, μπορεί ο καθένας να αναχθεί στα καθολικά και να αναλογιστεί τη δική του θέση σε ανάλογα διλήμματα.
Παράλληλα, το συναισθηματικό πλέγμα που αναδύεται, το οποίο, όπως πιστεύεται πλέον, δεν είναι βιολογικό, άλογο και ενστικτώδες, μπορεί μόνο μέσω ιστοριών να γίνει αντιληπτό. Το ίδιο που συμβαίνει με τους μύθους, τα παραμύθια και τις ποικίλες ιστορίες με τις οποίες κάθε κοινωνία διαμορφώνει τα πιστεύω και τις πεποιθήσεις, τις συναισθηματικές εκδοχές και τη νοοτροπία των παιδιών, το ίδιο συναντάται και στη λογοτεχνική αφήγηση, η οποία καλύτερα από την επιστημονική γλώσσα μπορεί να συλλαμβάνει και να περνάει στον αναγνώστη μια συναισθηματική δέσμη με την οποία συλλογικά και ατομικά καταλαβαίνουμε τον κόσμο.

Βάσιμες αντιρρήσεις και επιφυλάξεις
Φυσικά, θα ακουστούν βάσιμες αντιρρήσεις που έχουν το δικό τους αδιαφιλονίκητο δίκιο: ότι η ηθική κριτική θα αξιολογεί το έργο στην προκρούστεια κλίνη άκαμπτων εξωλογοτεχνικών κανόνων ή ότι το αισθητικό ενδιαφέρον διαφέρει από το ηθικοπλαστικό· ακόμη ότι τα λογοτεχνικά κείμενα αναφέρονται σε άλλα κείμενα και όχι στον κόσμο και τέλος ότι κάθε ηθική αξιολόγηση είναι αναπόφευκτα υποκειμενική και εκκινεί από συγκεκριμένη προκατειλημμένη σκοπιά.
Η M. Nussbaum απαντά με τη βοήθεια του Γουέυν Μπουθ. Η έννοια της ηθικής δεν είναι τόσο στενή όσο φαίνεται από τις έως τώρα επιχειρηθείσες εφαρμογές της και γι’ αυτό πρέπει να τη χρησιμοποιήσουμε με μια ευρύτερη και περισσότερο ελαστική έννοια. Επομένως και οι κανόνες της δεν είναι προδιαγεγραμμένοι ούτε έρχονται ωμά να καπελώσουν τη λογοτεχνία. Σ’ αυτό το πλαίσιο δεν επιχειρούμε ένα νέο είδος διδακτισμού και χειραγώγησης της σκέψης του αναγνώστη, αλλά την αναζήτηση μέσα σε ένα λογοτεχνικό έργο των πλαισιών ηθικής δράσης που θα κάνουν τον αποδέκτη του να σκεφτεί και να αποφασίσει με τους όρους που έχει μπροστά του.
Με άλλα λόγια είναι εθελοτυφλία να θεωρούμε ότι η λογοτεχνία είναι ένα περίκλειστο σύμπαν· κάτι τέτοιο θα συνέχιζε να τη βλέπει σαν ένα αυτιστικό ον που επικοινωνεί μόνο με τον εαυτό του. Αντίθετα, αυτή επιδρά στον άνθρωπο (και επηρεάζεται από τη ζωή), είναι μια ισχυρή μορφή παιδείας, καθώς έχει και έναν ηθικό, κοινωνικό, πολιτικό κ.λπ. χαρακτήρα. Η ηθική αξιολόγηση μπορεί να λειτουργήσει βάσει ορθολογισμού και όχι ιδεοληψίας, αν θέσει επί τάπητος τον πλουραλισμό και όχι τη διάθεση ποδηγέτησης, αν δείξει την πολλαπλότητα των ιδεών που συχνά βρίσκονται σε σύγκρουση, αναδείξει το πλαίσιο μέσα στο οποίο κρίνονται οι ηθικές αξίες, και όχι την απόλυτη ισχύ τους, και τέλος προβάλλει την πολλαπλότητα των εκδοχών του νοήματος.
Το βιβλίο της M. Nussbaum ξαναφέρνει στο προσκήνιο το θέμα της ιδεολογίας και της λογοτεχνίας, αλλά όχι με την κομματική / ιδεοληπτική του μορφή, που ταλάνισε την πρόσληψή της παλιότερα. Το ζητούμενο είναι να βρούμε ένα σαφές όσο και ευέλικτο πλαίσιο, εντός του οποίου η ηθική αξιολόγηση να μην παραγκωνίζει τον αισθητικό χαρακτήρα του εκάστοτε κειμένου και ταυτόχρονα να μπορεί να το νοηματοδοτεί ως προς την επίδρασή του στον αναγνώστη. 


[ΠΗΓΗ: ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ, Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικής – Η κριτική του για το βιβλίο Γ της Martha C. Nussbaum ΕΡΩΤΟΣ ΓΝΩΣΗ με τίτλο ΗΘΙΚΗ και ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ σε ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ  αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα BOOKPRESS